ADUMBRATIO
LEXICI ANGLI ET LATINI
Articulorum pars prior iuxta argumenta hic ordinata
est. Haec argumenta quibusdam scribendi
compendiis indicavi, puta .acsr
(accessories), .anml (animals), ita ante lemmata interpositis ut
vocabula more informatico sponte ordinari possent. Delebuntur postea huiusmodi litterae compendiariae lemmataque
omnia secundum alphabetum, ut fieri solet, ordinabuntur.
Quae anglice scripta sunt, ad lexici lectores
spectant; quae latine, ad vos tantum. Quae
signum < nonnullis in articulis sequuntur
commentaria quaedam sunt, quibus exponitur cur hanc vel illam interpretationem
latinam praeferendam censuerim.
Interpretamenta latina quae post signum < relegavi eiusmodi fere sunt
quae nobis accipienda non putarim, digna tamen quae notarentur. Auctorum recentiorum indicem in calce
videte; multo plures mihi sunt recensendi.
De forma ac ordine articulorum adhuc haereo; quaeso
hanc rem pensitetis. Nondum addidi
symbolas vestras; scio me quaedam vocabula hic tractasse quae iam a vobis
tractata sunt; curabo posthac haec omnia unum in corpus redigenda.
symbols and abbreviations
+
medieval word (first found 700-1400)
*
modern word (first found since 1400)
Parentheses surrounding the above two symbols indicate that the word
itself is ancient, but the meaning is first found in the medieval or modern
period. Certainty about the first
appearance of post-ancient Latin words is impossible; our indications are based
on consultation of certain dictionaries (see preface) and a number of primary
sources.
Alb. Sigrid Albert
Anc. Gr. Ancient Greek
Byz. Gr. Byzantine Greek
EB Encyclopedia Britannica
eccl. ecclesiastical
Eg. Carlo Egger
EL European languages
Forc. Forcellini
Helf. Helfer
Lev. Levine, Latin Dictionary
(1967)
LRL Lexicon Recentioris Latinitatis (Vatican)
LS Lewis and Short
Mod. Gr. Modern Greek
MLBS Dictionary of Medieval Latin from British Sources
OED Oxford English Dictionary
OLD Oxford Latin Dictionary
PW Pauly-Wissova, Real-encyclopädie
s.v. sub voce (under the entry)
ThLG Stephanus, Thesaurus Linguae Graecae
ThLL Thesaurus Linguae Latinae
WC WorldCat database
.acsr glove, mitten chīrothźca, ae+ f. (Latham; Niermeyer; Hoven citing Erasmus and Vives) < Digitabulum, semel usurpatum: "quae [olea] manu stricta, melior ea quae digitis nudis, quam illa quae cum digitabulis [legis]" (Varr. R.R. 1, 55, 1). OLD: "a finger-stall." ThLL: "digitabulum ... i.q. digitale: Varr. Rust. 1, 55, 1 ..." ThLL: "digitale, is Gloss. -e daktulhqra h basanoV ... -ium musculorum, fingirdoccana (anglosax.) ... [it. ditale, francog. dé, hisp. dedal. M.-L.]." Vocabula illa vernacula idem sonant ac thimble, finger-stall. || Latham s.v. chirotheca: "c. distincta per digitos c. 1330."
.acsr boot (covering all or much of lower leg) ocrea, ae f. (Erasmus, Holberg, etc.; in antiquity of leggings), caliga, ae f. (Ducrue 254: "antequam in atrium ingrederentur, omnem semper vestem, quin vel ipsas caligas deponere iubebantur"); (sturdy shoe, as hiking boot, work-boot) pero, ōnis m.
.acsr bow-tie ? nodus collaris, ? papilio collaris
.acsr briefcase, attaché case chartophylacium, i* n. (Anc. Gr.)
.acsr glasses ocularia vitrea (n. pl.), ocularia, ium* n.
pl. (Petrarch), conspicilla, orum (*) (Erasmus)
.acrs glove, mitten chīrothźca, ae+ f. (Latham; Niermeyer; Hoven citing Erasmus and Vives) < Glove and mitten may be distinguished, when necessary, as chirotheca distincta (v. digitata) and chirotheca continua respectively. || Digitabulum, semel usurpatum: "quae [olea] manu stricta, melior ea quae digitis nudis, quam illa quae cum digitabulis [legis]" (Varr. R.R. 1, 55, 1). OLD: "a finger-stall." ThLL: "digitabulum ... i.q. digitale: Varr. Rust. 1, 55, 1 ..." ThLL: "digitale, is Gloss. -e daktulhqra h basanoV ... -ium musculorum, fingirdoccana (anglosax.) ... [it. ditale, francog. dé, hisp. dedal. M.-L.]." Vocabula illa vernacula idem sonant ac thimble, finger-stall. || Latham s.v. chirotheca: "c. distincta per digitos c. 1330."
.acsr handkerchief sudariolum, i n. (Eg. L.D.I. 104), mūcinium, i n.
.acsr purse perula, ae f. (Eg. D.L. 16), crumźna, ae f.
(Eg. D.L. 16)
.acsr sandal solea, ae f., crepida, ae f.
.acsr scarf, muffler fōcāle, is n. (Goelzer s.v. foulard),
fascia collaris, amictorium (collare)
.acsr shoe: boot (covering all or much of lower leg) ocrea, ae f. (+) (Latham; Erasmus; Holberg, etc.; in antiquity of leggings), ? caliga, ae f. (Ducrue 254: "antequam in atrium ingrederentur, omnem semper vestem, quin vel ipsas caligas deponere iubebantur"); (sturdy shoe, as hiking boot, work-boot) pero, ōnis m.
.acsr shoe: sneaker, tennis shoe, athletic shoe calceus campester
(v. gymnicus v. athlźticus)
.acsr shoe-lace corrigia, ae f.
.acsr shoe-store calcearia, ae f. (Eg. L.D.I. 105)
.acsr tie, neck-tie ? fascia Croatica < Fōcāle (Helfer); fascia Croata (LRL). || fascia
Croat(ic)a. Nescio an competat,
siquidem fasciis res obstringi vel obligari solent. OED s.v. cravat: "It came into vogue in France in the
17th c. in imitation of the linen scarf worn round their necks by the Croatian
mercenaries. When first introduced it was of lace or linen, or of muslin edged
with lace, and tied in a bow with long flowing ends, and much attention was
bestowed upon it as an ornamental accessory."
.acsr wallet, billfold thźca nummorum
.adm aide (e.g.,
congressional) accensus, i m.
.adm bureaucracy, red-tape contorti publicorum officiorum anfractūs
(Eg. D.L. 55) )
.adm cabinet
(government) consistorium, i
n., consilium administrorum rei publicae regendae (Eg. D.L. 46), consilium
administrorum civitati regendae (Eg. S.L. 9)
.adm commission
consilium, i n. (Eg. S.L. 30)
.adm commissioner ? commissarius, i m. (Ducrue 243, of some public official)
.adm minister -- U.S. federal departments:
Agriculture, Commerce, Defense, Education, Energy, Health
and Human Services, Homeland Security, Housing and Urban Development, Interior,
Justice, Labor, State, Transportation, Treasury, and Veterans Affairs. In U.K., after the office of prime minister,
the chief posts are: secretary of state for foreign and commonwealth affairs;
chancellor of the exchequer, who deals with public finance; secretary of state
for home affairs; and the lord high chancellor, who is concerned with the
courts of justice.
.adm minister of economic affairs, (US) secretary of
commerce administer ab oeconomicis
negotiis (Eg. D.L. 30)
.adm minister of environmental affairs administer a re oecologica* (Eg. S.L.
33) < administer naturali ambitui
tutando praepositus(Eg. S.L. 90)
.adm minister of foreign affairs, foreign minister, (US)
secretary of state administer
exteris negotiis praepositus (Eg. D.L. 23), administer ab exteris negotiis (Eg.
D.L. 46)
.adm minister of public health (or public welfare), (US)
secretary of health and human services
Administer a salute publica (Eg. D.L. 47; Eg. S.L. 88)
.adm minister of the interior minister rerum internarum (cf. Pharm. Austr. vii: "ministerium rerum internarum," of interior ministry of Austrio-Hungarian government)
.adm minister of the judiciary, (US) attorney general administer a rebus iudiciariis (Eg. D.L. 44)
.adm minister, (US) secretary (government) minister
publicus, rei publicae administer (Eg. S.L. 103), civitatis administer (Eg.
D.L. 58), administer rei publicae regendae (Eg. S.L. 9)
.adm minister: (US) secretary of
the treasury, (Br.) chancellor of the exchequer, finance minister aerarii praefectus, administer rei nummariae praepositus (Eg.
R.A. 99)
.adm minister: (US, Br.) attorney general
.adm minister:
prime minister minister (publicus) primarius, primarius
administer (Eg. R.A. 54: "primarius Italiae administer"), praeses
consilii administrorum rei publicae (Eg. D.L. 7), princeps consilii
administrorum rei publicae regendae (Eg. D.L. 46), princeps administrorum rei
publicae moderandae (Eg. S.L. 83)
.adm official: public official subst. accensus, i, m., apparitor, ōris m.
(Eg. D.L. 10; Eg. S.L. 52)
.adm president (of
nation)
praeses (Eg. D.L. 8); (of
university) rector (universitatis
v. acadźmicus), Rector Magnificus (Eg. D.L. 26)
.adm vice-president praesidis vicarius (Eg. S.L. 37)
.adm viceroy prorex (Ducrue 247 et passim)
.alch alcohol (ethanol, ethyl alcohol, intoxicating element in alcoholic drinks) spiritus vini (Pharm. Austr. xxiv et passim), alcohol vini, alcohol, is+ n. (Pharm. Austr. 24: "alcohol absolutus"); (general category of compounds, including ethanol, methanol, etc.) alcohol, is+ n. (Reiss, Johannes Clemens, De aromaticis quibusdam alcoholis isobutylici derivatis dissertatio inauguralis, Berolini 1879) < OED s.v. alcohol, sense 3: "By extension to fluids of the idea of sublimation: An essence, quintessence, or spirit, obtained by distillation or rectification; as alcohol of wine, essence or spirit of wine. Obs. [Libavius Alchymia (1594) has vini alcohol vel vinum alcalisatum a mispr. or perhaps misconception for alcolizatum, see alcoholizated; Johnson Lex. Chym. (1657) 13, Alcohol vini, quando omnis superfluitas vini a vino separatur, ita ut accensum ardeat donec totum consumatur, nihilque fęcum aut phlegmatis in fundo remaneat.] 1706 Phillips, Alcahol or Alcool, the pure Substance of anything separated from the more Gross. It is more especially taken for a most subtil and highly refined Powder, and sometimes for a very pure Spirit: Thus the highest rectified Spirit of Wine is called Alcohol Vini." || OED s.v. ethyl: "1869 ROSCOE Elem. Chem. 310 *Ethyl alcohol, known as spirits of wine." || WC: 3 titles with genitive "alcoholis"; no evidence of "alcoholum, i."
.alch alcoholic
(addicited to alcoholic drinks) ebriosus, a, um (LS: "addicted to
drunkenness"), (insane v. morbose) temeto deditus, alcoholomanźs, is* m.
.alch alcoholic (containing alcohol) alcoholicus, a, um*, spirituosus, a, um (Pharm. Austr. 355: "spiritus vini cognac: liquor alcoholicus destillatione e vino obtentus ... sit limpidus, coloris flavi aut fusco-flavi, odoris et saporis suaviter peculiaris spirtuosi ... partes eius 100 contineant partes voluminis 44-48 ... alcoholis"; ibid. 397: "vinum album ... contineat in 100 partibus voluminis 8-10 partes alcoholis"; ibid. passim: "solutio spirituosa," a solution in alcohol)
.alch alcoholic beverage [see also liquor] temźtum, i n., ebriāmen, inis n. (Tert. de Jejun. 9), potio inebrians, potio alcoholica* (Eg. S.L. 96) < The term ebriāmen might be used of all intoxicating substances. < On use of inebriare, see Maximus Tyrius; cf. Herod. 4, 75
.alch liquor, distilled alcoholic beverage aqua vitae, spiritus ardens (William
Robson, De effectibus vini et spiritus ardentis in corpus humanum,
Edinburgi 1803), temźtum distillatum, ? aqua
fortis (Bonon. Acad. I, 66) < potio valida
(Eg. S.L. 107; Eg. D.L. 13: valida potio gentianina)
.alch1 anisette, pastis, ouzo aqua vitae anīsāta*, anīsātum, i* n. < For the formation, cf. coriandratum.
.alch1 beer: brew beer cervisiam braxare+, cervisiam
coquere (Eg. S.L. 61)
.alch1 brandy vinum adustum, (vinum) crematum
.alch1 champagne (from Champagne, region in France) vinum Campanense (Eg. D.L. 32); (any sparkling wine) vinum spumans (Pharm. Helv. [1907] xiv)
.alch1 chartreuse
(liqueur) aqua vitae
Cartusiāna
.alch1 cognac vinum adustum Connacense, (vinum v. crematum) Connacense [see also brandy] < For Connacense alone, with vinum understood, cf. Falernum. Valida potio Conniacensis (Eg. L.D.I. 106), cóniacum (Helfer).
.alch1 gin
aqua vitae iuniperata*, iuniperātum, i* n. < For the formation of iuniperātum, cf. coriandratum.
.alch1 retsina (sort of Greek wine) vinum resinā conditum (Cels. 4, 5, 29)
.alch1 sherry vinum Xeresanum (cf. urbs Xeresana, Ducrue 245, of the city of Jerez)
.alch1 vodka vodca, ae* f., aqua vitae Russica
.alch1 whisky vischium, i* n. (Eg. R.A. 21), aqua vitae
Celtica (v. Hibernica v. Scotica)
.alch1 wine: new wine vinum hornum (Eg. S.L. 99)
.anml baboon
cynocephalus, i m. (Cic.; Plin.; Eg. S.L. 80)
.anml dog: guard-dog canis vigilax (Eg. S.L. 61)
.anml dog: sled-dog canis traharius
.anml flamingo
phoenīcopterus, i m.
.anml giraffe
camźlopardalis, is f.
.anml insect insectum, i n., bestiola, ae f., animalculum, i (Hoven, "small animal"; this sense, Ducrue 251: "quod lecti et vestes pediculis at aliis animalculis scateant")
.anml insecticide venenum insectis internecivum (Eg. S.L. 84)
.anml leopard
leopardus, i m. (Eg. L.D.I. 109)
.anml mammoth
mammūthus, i* (scientific name), elephantus primigenius (scientific
name; Eg. D.L. 50)
.anml parrot psittacus, i m.
.anml penguin pinguīnus, i* m., spheniscus, i* m. < aptenodytes (Eg. D.L. 25). Pinguinus was the scientific name of
a similar actic bird, extinct since the early 1800s; its vernacular names (penguin,
pinguino, pigouin, etc.) were transfered to the antarctic bird.
.anml polar bear ursus albus (Eg. S.L. 44; cf. Eg. L.D.I.
109: "ursi albo pilo, qui regiones incolunt glaciales")
.anml rattlesnake serpens sistrifer (v. crotalophorus)
.anml seal phōca, ae f., vitula marina
.anml shellfish conchylium, i n., concha, ae f., testaceum i n. (Plin. 32, 58; Bonon. Acad. I, 72: "marina quaedam testacea")
.arab emirate
phylarchia, ae f. (Eg. D.L. 30)
.arab Islam
fides (v. lex) Mahometana (v. islamica*), islāmum, i* n., islamismus, i*
m. (Eg. S.L. 82)
.arab mosque
templum Mahometanum, templum islamicum ((Eg. R.A. 144), meschīta, ae+
f. (Niermeyer; Eg. D.L. 33; Eg. R.A. 144)
.arab Muslim, Moslem subst. Mahometānus, i
m. (Eg. D.L. 10; Eg. S.L. 64: "Mahometanam profitetur religionem"),
Muslimus, i m. (Eg. D.L. 19; Eg. S.L. 41)
.arab Muslim, Moslem, Islamic adj. islamicus, a, um* (Eg. D.L. 39; Eg. S.L. 55)
.arab Shiite Siita, ae m. (Eg. D.L. 39)
.art mural-painter pictor parietarius (Edict. Diocl. p. 19)
.art ogive window (with pointed Gothic arch) fenestra in acutum fastigata (Eg. R.A. 51)
.astr
black hole
.astr galaxy galaxias, ae m. (Eg. D.L. 20)
.astr light-year
leuca siderea (v. sideralis), lucis iter annuum < annus luce mensus (Eg. D.L. 20)
.astr meteor, shooting star bolis, idis f. (Plin. 2, 96), sidus deciduum
(Plin. 2, 28), fax caeli (Lucr.), fax caelestis (Cic.; both terms also of
comets), meteorolithus* (LRL)
.astr meteorite, meteoroid
.astr Milky Way via lactea (Macr. Somn. Scip. 1, 4, 9),
galaxias noster (Eg. D.L. 20)
.astr observatory
specula, ae f. (Gauss VI, 27), observatorium, i n. (Gauss VI, 27)
.astr observatory (astronomical) specula
astronomica (Eg. D.L. 18) < turris
speculatoria (Eg. S.L. 78)
.astr orbit subst. orbita, ae f. (Sen. Q.N. 7, 10, 2: "lunaris illa
orbita"; Eg. S.L. 13; Eg. S.L. 65: "duo enim satellites artificiosi
... rectam orbitam ingredi non valuerunt"); vb. gyros peragere (Eg.
D.L. 48: "officina sideralis ... gyros peragere desiit atque ad terram
decidit"), orbem conficere (Eg. S.L. 14: "Columbia ... circum terram
duodecies et centies orbem suum confecit")
.astr planet stella errans (v. erratica v. erro), sidus
errans, planźta, ae m.
.astr planet: Jupiter (planet) stella Iovialis (Eg. D.L. 18; Eg. S.L. 52),
Iuppiter, Iovis m.
.astr planet: Mars
.astr planet: Mercury
.astr planet: Neptune
.astr planet: Pluto
.astr planet: Saturn
(planet) Sāturni stella, Sāturnia stella, Sāturnus, i m.
.astr planet: Uranus
.astr planet: Venus
(planet) Venus, stella Veneris (Eg. D.L. 52)
.astr solar energy vis solaris (Eg. D.L. 34)
.astr solar system stellarum ordo solaris (Eg. S.L. 51)
.ball ball-player
sphaerista, ae m. (Eg. D.L. 52, of soccer player), pilicrepa, ae m. (Eg.
S.L. 15)
.ball baseball
pila stationāria, basķpila, ae f. (LRL)
.ball basketball follis canistrarius (cf. LRL: canistrifollis, follis canistrique ludus) < Ludus bascaudarius (Helf.) and follis bascaudarius (Alb. Imag.) appear to be based on an obsolete etymology deriving basket from the rare Latin word bascauda; in fact, bascauda is not a basket, but a scallop-shaped basin of bronze or silver, used for washing dishes (Hilgers 120; see OED s.v. basket) || Ludus bascaudarius (Helf. citing Soc. Lat.), follis bascaudarius (Alb. Imag.); canistripila, canistrifollis, pilae (v. follis) canistrique ludus (LRL) || "Bascauda" nec "canistrum" significat (potius "ahenum," "pelvim"), nec cognationem cum vocabulo Anglico "basket" habet, teste OED. Hoc apud Forcellinum: "bascauda, ae, f., catinus, conca, vas Anglicum, in quo calices et cacabus lavabantur." LS soli, inter lexicographos quos consului, illius "basket" mentionem faciunt, fisi scilicet etymologiae obsoletae ("prob. a delicately woven mat, or dish-holder of basket-work"). Hilgers 120: "muschelförmige Wanne, tiefe Schüssel ... ein Gefäss zum Geschirrspülen." || EL: pallacanestro, kalaqosfaira
.ball cricket
pila clavāria (17th cent., of similar game)
.ball croquet pila
et malleum (Mercurialis 220) <
Mercurialis 220: "His dissimilem formam habet exercitationis illud genus,
quod, non multis abhinc annis in Regno Neapolitano inventum, hodieque in
universa fere Europa usitatum, apud Italos pilam et malleum
[pallamaglio] vocant. In hoc etenim
primo brachia et dorsum exercentur, quando malleis ligneis pilam ligneam longe
pellere coguntur ... quamquam aliquis antiquos etiam hac exercitatione non
caruisse contendat, cum apud Avicennam inter ceteras exercitationes unum
nominetur quod virgis retortis dictis alsulegian cum pila magna aut
parva lignea efficiebatur, quas condiciones apprime nostra [sic] pilamalleo
convenire unusquique videt, nisi alias tacuerit Avicenna, quod suo tempore
notissimae essent." Pila et
malleum (or pilamalleum) here is clearly the Italian pallamaglio
("pall-mall, the old form of the game of croquet," Hoare, Italian
Dictionary), very popular in the 16th and 17th centuries.
.ball golf
pila Caledonica (v. Scotica)
.ball hockey: ice-hockey < alsulegia glacialis (Helfer; Albert I.V.), ludus pilae
malleique super glaciem (Eg. D.L. 15), pilamalleum super glaciem (Eg. S.L.
67) ||
Alsulegian or alsulegiam (not a Latin accusative form)
appears to be found only in Mercurialis, De Arte gymnastica (1577), 220
and 365; Mercurialis mentions it as an Arabic word meaning virgae retortae
("turned-back sticks"), used by Avicenna in his description of a game
that Mercurialis believes may be similar to pall-mall, the early version of
croquet. Mercurialis 220: "His
dissimilem formam habet exercitationis illud genus, quod, non multis abhinc
annis in Regno Neapolitano inventum, hodieque in universa fere Europa usitatum,
apud Italos pilam et malleum [pallamaglio] vocant ... quamquam aliquis
antiquos etiam hac exercitatione non caruisse contendat, cum apud Avicennam
inter ceteras exercitationes unum nominetur quod virgis retortis dictis alsulegian
cum pila magna aut parva lignea efficiebatur, quas condiciones apprime nostra
[sic] pilamalleo convenire unusquique videt, nisi alias tacuerit Avicenna, quod
suo tempore notissimae essent."
Mercurialis 365: "Hoc fortasse exercitationis genus intellexit
Avicenna, quando dixit: Et ludere cum virgis retortis dictis alsulegiam cum
pila magna, aut parva lignea."
.ball pelota, jai alai pila Vasconica
.ball soccer (US), football (Brit.) pediludium, i n.
(Eg. S.L. 9), ludus follis pedumque (Eg. S.L. 9); soccer game
certamen folle pedibusque ludentium (Eg. D.L. 52) < adj. pediludiarius (Eg. S.L. 9)
.ball soccer/football: defender, fullback defensor, oris m.
(Eg. S.L. 17)
.ball soccer/football: forward, lineman oppugnator, ōris
m. (Eg. S.L. 17)
.ball soccer/football: goal (soccer, hockey), goalposts
(football) porta, ae f. (Eg. S.L.
15)
.ball soccer/football: goal-line terminus ... ?
.ball soccer/football: make a goal, score a goal follem in portam
ingerere (Eg. S.L. 16
.ball soccer/football: midfielders, halfbacks acies media (Eg.
S.L. 17)
.ball soccer/football: quarterback lusor cardinalis ?
.ball soccer/football: touchdown terminum attingere
?
.ball soccer: goalkeeper, goalie portarius, i m.
(Albert), portae custos (Eg. S.L. 17)
.bathr outhouse postīcum, i n. (Lucil. ap. Non. 217, 20), casula necessaria (cf. Ducange s.v. necessaria: "loca necessaria," "domus necessaria," "aedificium necessariorum")
.bio
breed subst. seminium, i n. (Varr.; Lucr.)
.bio cell (biology) cellula (Pharm. Austr. 191)
.bio clone
clōn, clōnis* m., clōnium, i* n.
.bio
creationism
.bio
DNA
.bio
evolution generum animantium
evolutio (v. explicatio)
.bio
evolution: theory of evolution
.bio fossil vestigium fossile; shellfish fossils fossilia testacea (Bonon. Acad. I, 72)
.bio gene
nota genetica (Eg. S.L. 80) <
genum (Helfer)
.bio
genome
.bio microorganism, microbe, germ [see also bacteria] < microorganismus (Pharm. Austr. xxvii)
.bio organic
< organicus* (Eg. S.L. 104: "virus [HIV] sanguine vel aliis
liquoribus organicis transmittitur")
.bmb atom bomb
pyrobolus* atomicus* (Eg. D.L. 27)
.bmb bomb subst.
pyrobolus, i* m. (Anc.
Gr.; Bonon. Acad. I, p. 291; Eg. D.L. 24; Eg. R.A. 117); v.t. pyrobolis*
verberare (Eg. D.L. 59: "bellicae aeronaves Bagdatum ... aliasque hostium
urbes verberarunt"; Eg. S.L. 8: "dum aeronaves loca pyrobolis
verberant"), pyrobolos* deicere (Eg. R.A. 117: "ex aėronavibus
Americanis pyroboli sunt deiecti, quibus haec basilica ... est dire
verberata")
.boat ferry navis vectoria (Eg. S.L. 50)
.boat fishing boat cymba piscatoria (Ducrue 258)
.boat submarine: nuclear submarine navigium subaquaneum vi atomicā* actum (Eg.
D.L. 28)
.boat yacht celox (velifera), lembus (velifera), lembus
lusorius (Eg. S.L. 18)
.body finger The special designations: pollex, the thumb; index or salutaris, the forefinger; medius, also infamis and impudicus, the middle finger; minimo proximus or medicinalis, the ring-finger; minimus, the little finger, v. under those words.
.body finger: give (someone) the finger,
flick or flip (someone) off
(alicui) medium unguem ostendere (Juv. 10, 53; Erasmus), (alicui)
digitum impudīcum ostendere (Mart. 6, 70, 5)
< Juv. 10, 53: "cum
Fortunae ipse minaci mandaret laqueum mediumque ostenderet unguem."
.body optic nerve nervus opticus (Bonon. Acad. I, 304)
.bthr bathtub solium (balnei v. balneārium) (see Hilgers 283), labrum (balnei v. balneārium) < Solium is the term that denotes most precisely the bathtub; its use in this sense is frequent. Labrum is a much more general term, describing vessels that hold water (tubs, basins, troughs); a modifying word is thus required to make clear the reference to the bathtub. Solium for "bathtub" appears to be considerably more frequent than labrum in the same sense (see Hilgers 199-200 and 283). A very rare word for bathtub is pyelus (Helfer): it occurs only once (Plaut. Stich. 4, 568: "ibo latum in pyelum"). Finally, alveus (according to Hilgers 98) is used only once of bathtub in literary texts. || Quod "balnei v. balnearium" scripsi, cf. "balnearum solium" (Plin. 11, 238; Plin. 28, 63 et 183). Archimedes in "solio" sedebat (Vitr. 9, pref. 10).
.bthr sink (any sink, including kitchen) labellum, i n. (Eg. D.L. 29), labellum pertūsum (v. emissario praeditum v. abaco infixum v. pariete affixum v. culīnae v. culīnārium), fūsōrium (culīnae v. culīnarium) (fusorium culinae: Pall. 1, 17, 1: Helf. citing Pexenfelder) < Labrum and its diminutive labellum apply generally to vessels for holding water (tubs, basins, troughs); adjectives or modifying expressions may thus be necessary to render precise the reference to the modern sink, characterized by its drain and by being built into a counter-top or wall. We have preferred the diminutive, as labrum sometimes refers to a bathtub. Pelvis, another word meaning "basin," appears less appropriate, since it is used especially of a vessel for washing the feet (Hilgers 249). The word fusorium in Palladius (the only ancient passage) apparently refers to a kitchen drain, but might aptly be extended to the sink (a semantic shift that occurred in the word sink itself).
.bthr sink (for washing hands: bathroom sink, wash-basin) trulleum, i n. (Varr.; Non.; see Hilgers 293), malluvium, i n. (Paul. ex Fest.) < Hilgers 293: trulleus "fängt beim Händewaschen das Wasser auf"; invenitur trulleus hac significatione solum apud Varr., Non., glossaria. || Malluvium glossema est: solum apud Festum et in glossariis. Paul. ex Fest. (p. 160 Müll.): "malluvium dicitur, quo manus lavuntur."
.bthr toilet
(fixture), commode lįsanum, i n.
(Hor. S. 1, 6, 109; Petr. 41, 9; Anth. Lat. 205, 13; see Hilgers 209), sella
(necessaria) (for sella in this sense, see Varr. R.R. 1, 13, 4; Scrib.
Comp. 193 and 227; for necessaria, cf. Ducange s.v. necessaria: "loca
necessaria," "domus necessaria," of restrooms or outhouses) < Sella familiarica (Helf. citing Varr.),
sella pertusa (Helf. citing Cato). The
adjective "familiarica" refers to use by servants (OLD; ThLL); it
does not indicate that a cella or sella is a toilet. Cella familiarica (Vitr. 6, 7, 2):
"rooms for the slaves" (trans. M.H. Morgan); "rooms for the
servants" (LS); "logement des esclaves" (Callebat Dict.
178). Sellae familiaricae (Varr.
R.R. 1, 13, 4): "privies for servants" (Loeb trans.). Sella pertusa at Cato 117, 11 (the
passage cited by Helfer and apparently the only example of the expression) does
not appear to refer to a toilet.
|| Quod ad lasanum
spectat, vide ThLL: "lasanum ... vas alvo
exonderandae aptum: [quoting Hor., Petr. 41, 9]; Petron. 47, 5 (loq.
Trimalchio) si quid plus (quam crepitus ventris) venit, omnis foras parata
sunt: aqua, ~i (Bucheler, lassant trad., -um Scheffer) et cetera
minutalia." || Quod ad familiaricus pertinet, vide
OLD: "familiaricus ... of or belonging to household slaves"
(citing Varr., Vitr., Dig.); ThLL: "familiaricus ... qui ad
familiam, i. servos pertinet" (same cites plus Diff. gramm.). ||
De sella, vide OLD: "sella ... 3 a seat used for the
purpose of defecation ... [quoting Varr. 1.13.4] postea per ~as etiam
abundantius eundem (sc. cruorem) deiciunt Larg. 193 [Scribonius Largus (early
1st cent.)]; cum desederint ad ~am 227; ~as ante petit Paterclianas Mart.
12.77.9; (cf.) ubi in scutra fervefeceris (lotium) sub ~am supponito pertusam
Cato Agr.157.11"; "sellarium ... (app.) a privy. clariissima quaeque (signa) ... violentia
Neronis in urbem convecta et in ~iis domus aureae disposita Plin. Nat. 34.84;
36.111; secessu ... Caprensi etiam ~ia excogitavit, sedem arcanarum libidinum
Suet. Tib. 43.1."
.bthr toilet (room), restroom, lavatory latrīna, ae f. (Plaut.; Suet.), forica, ae f. (public restroom) (Juv.), secessus, ūs m. (Vulg.), necessarium, i+ n. (Latham; Niermeyer; Ducange), locus necessarius (Ducange s.v. necessaria) < Ducange s.v. necessaria: "loca necessaria ... locus necessariorum ... domus necessaria ... aedificium necessariorum ... cum necessitate ad publica purgatoria venisset."
.bthr urinal matella parietālis (v. parieti affixa), ūrīnal, ālis n. (of chamber pot: Gloss. Philox.; Latham)
.car1 odometer hodometrum, i* n.
.cath breviary breviarium, i n. (Ducrue 219)
.cath Catholic Church ecclesia catholica (Eg. D.L. 7)
.cath encyclical (eccl.) litterae encyclicae (Eg. L.D.I. 127)
.cath mass
missa, ae f., sacrificium, i n., sacrum, i n., missae sacrificium (Ducrue
235), sacra synaxis (Ven. Carm. 8, 17; Ducrue 235: "fere omnes sacra
synaxi reficiebantur"); (sung mass, musical work) missa cantata, missa modis musicis
aptata; Schubert's Mass missa modis musicis a Schubertio aptata (cf.
Hor. C. 2, 12, 4: "bella ... aptari citharae modis") < missa polyphonica (Eg. S.L. 99)
.cath mass: celebrate mass (of priest) sacris operari (Ducrue 261; Eg. D.L. 7), divinā hostiā litare (Eg. D.L. 9), divinā hostiā facere (Eg. D.L. 10), eucharisticum sacrificum immolare (Eg. D.L. 11), eucharisticum sacrificum celebrare (Eg. D.L. 43), dominicum celebrare (Eg. D.L. 11), missam dicere (Ducrue 254), missam decantare (Ducrue 255)
.cath mass: hear mass, take communion sacram synaxim accipere (Ducrue 257)
.cath requiem (mass) missa defunctorum (Eg. L.D.I. 126), officium
defunctorum; Mozart's Requiem missa defunctorum a Mozartio modis musicis
aptata (cf. Hor. C. 2, 12, 4: "bella ... aptari citharae modis")
.cath rosary (prayer) marialium precum series, rosarium, i* n. ((Ducrue 243: "sancto rosario ... beatissimam Matrem nostram publice venerati"; Eg. S.L. 71: "summus pontifex ... decadem precis marialis rosarii ... latine recitavit"); (beads) sphaerulae precatoriae (Erasmus), rosarium, i* n. (Maigne), sertum globorum (Maigne)
.cath shroud of Turin sacra sindon (sacrae sindonis) (Eg. S.L. 59)
.cath Swiss Guards (at Vatican) Pontificia Helvetiorum Cohors
(Eg. D.L. 23)
.cath Vatican (as an area
within Rome) Civitas Vaticana (Eg. R.A. 90); (as seat of church: Holy See) Sedes Apostolica (Eg. D.L. 5; Eg. S.L. 68; Eg. R.A. 125: "ne
confundatur Civitas Urbis Vaticanae cum Apostolica (vel Sancta) Sede, quae, ut
libere agere possit, habet ibi quidem domicilium, sed non est idem")
.cath1 cardinal
subst. cardinalis, is+
m.; purpuratus pater (Eg. D.L. 7)
.cath1 diocese
dioecesis, is f. (Eg. D.L. 11)
.cath1 parish paroecia, ae f. (Eg. D.L. 11)
.cath1 parish church templum paroeciale (Eg. D.L. 9)
.cath1 pope papa, ae m., Summus Pontifex, Pontifex
Maximus (Eg. D.L. 20)
.cath1 priest sacerdos, ōtis m.f., presbyter, eri m.
(Christian priest or elder, esp. in early Church) (Eg. R.A. 62
.cath2 Carmelite
(member of religious order)
Carmźlīta (or es), ae m. (friar) (Eg. R.A. 100), Carmźlītis, idis f.
(nun)
.cath2 Carthusian
(member of religious order)
Cartusiānus, i m. (Eg. R.A. 66)
.cath2 Dominican
(member of religious order) frater
Dominicalis
.cath2 Franciscan (member of religious order) frater Franciscalis (Eg. R.A. 27); Franciscalis, is m. (Eg. R.A. 90); Franciscānus, i m. (Ducrue 226: "patres Franciscani de observantia")
.cath2 Jesuit order, Society of Jesus Societas Iesu (Ducrue 221; Eg. S.L. 78)
.cath2 monastery, convent monastźrium, i n. (Aug.), coenobium, i (Hier.)
.cath2 monastery, convent: community of a religious order (whether or not monastic) collegium, i n. (Erasmus), conventus, ūs m. (Ducrue 263 et passim, of Jesuits, Franciscans, Augustinians), claustrum, i n. (Ducrue 263, of Franciscans)
.cath2 nun
sanctimoniālis, is f. (Aug., Abelard), mónacha, ae f. (Hier.), sacra
virgo (Hier., Erasmus), moniālis, is+ f. (Abelard; Corpus Iuris
Canonici; Ducrue 246; Eg. S.L. 9)
.cath2 religious order ordo (religiosus), religio, onis f. (Ducrue 262: "fuit etiam qui illis [Societatis Iesu noviciis] absolutionem negaret eo quod religionem relinquere noluissent")
.cath2 religious order: member of religious order (monk, friar, Jesuit father, etc.) religiosus, i* m. (Ducrue 222: "excepit fatalia nova optimus pater eo quo religiosum decebat animo")
.cath2 superior (in religious order) superior, ōris* m. (Ducrue 222)
.chem alchemy
alchimia, ae+ (Eg. R.A. 88)
.chem alkaline adj. alcalinus, a, um* (Pharm. Austr. 3)
.chem alumin(i)um aluminium, i n. (Pharm. Austr. 28; Eg. D.L. 35)
.chem ammonia ammonia, ae f. (Pharm. Austr. 6 et passim)
.chem carbon-14: apply carbon-14 dating aetatem e carbonii
quartodecimarii* mensura statuere <
(Eg. S.L. 59: "dicitur aetatem reliquiarum accurate statuere usus oxydo
carbonico secundum rationem 14")
.chem chemical adj. (Pharm. Austr. x:
"medicamina ... arte chemica effecta"); subst.
(chemical sustance)
chemicum, i* n. (Pharm. Nosocom. 28), praeparatum chemicum* (Pharm. Austr. xi: "cum praeparata chemica, quae usui
therapeutico inserviunt, optimae indolis in commercio obveniunt," et
passim; Pharm. Helv. [1872] v), materia chźmica* (Eg. S.L. 33)
.chem chemist chźmicus, i* m. (Eg. S.L. 59)
.chem chemistry chźmia, ae f. (Eg. D.L. 29) < Chmeia and cumeia are ancient in Greek; cumeia is in
Lidell-Scott, but manuscript reading chmeia is
noted ("the art of alloying metals, alchemy, Zos.Alch. ap. Syncell.
p. 24"; several other authors cited).
Stephanus: "chmeia, h, a Suida exp. h tou argurou kai
crusou kataskeuh ... sumpta e Joanne
Antiocheno." Ducange:
"Chimia, auri conficiendi ars sacra.")
.chem chloroform chloroformium, i* n. (Pharm. Austr. 7)
.chem concentrated ? concentratus, a, um (Pharm. Austr. xxiv)
.chem copper cyprium, i n., cupr(i)um, i n., aes Cyprium
(Eg. D.L. 25)
.chem cyanide venenum cyanhydricum* (Eg. D.L. 42)
.chem dioxin dioxynum, i* n. (Eg. S.L. 47)
.chem evaporate evaporare (Pharm. Austr. 5 et passim)
.chem extract subst. extractum, i n. (Pharm. Austr. xvii et passim)
.chem filter vb. filtrare (Pharm. Austr. xxvii et passim)
.chem flourescence
< Mod. Gr. fqorismoV
.chem flourescent light
.chem formula formula, ae f. (Pharm. Helv. [1872] iv: "formulas chemicas")
.chem gas subst. vapor, ōris m. (Pharm. Austr. xxv et passim; Bonon. Acad. I, 69: "quod contra accidit in marga, creta, aliisque huius generis densioribus, per quae vapores non faile penetrant"), aźr, aėris m., fluidum aėriforme (Pierre Giraud, Dissertatio chemico-medica, de fluidorum aeriformium gas dictorum nova doctrina ad medicinam accommodata, Monspelii 1778), substania aeriformis (Bartal in def. s.v. gasificatio), gas, gasis* n. (Pharm. Austr. 11: "partes 100 acidi hydrochlorici concentrati partes 25 gasis hydrochlorici contineant"; ibid. 15 "gase hydrosulfurato saturatum"; ibid. 30: "partes 10 gasis ammoniae"), gasium, i* n. (Eg. D.L. 28); adj. aėrius, a, um, aėriformis, e*, gasicus, a, um* (Eg. L.D.I. 109: "opificium gasicum ... ubi gasium conficitur") < OED s.v. gas: "A word invented by the Dutch chemist, J. B. Van Helmont (1577-1644), but avowedly based upon the Gr. chaos ('halitum illum Gas vocavi, non longe a Chao veterum secretum.' Ortus Medicinę, ed. 1652, p. 59a) ... 1. An occult principle supposed by Van Helmont to be contained in all bodies, and regarded by him as an ultra-rarefied condition of water (see quot. 1662). Obs. ... 1662 J. CHANDLER Van Helmont's Oriat. 69 Because the water which is brought into a vapour by cold, is of another condition, than a vapour raised by heat: therefore..for want of a name, I have called that vapour, Gas, being not far severed from the Chaos of the Auntients..Gas is a far more subtile or fine thing than a vapour, mist, or distilled Oylinesses, although as yet, it be many times thicker than Air. But Gas it self, materially taken, is water as yet masked with the Ferment of composed Bodies. 1692 tr. Blancard's Phys. Dict. (1693) 99/2 Gas, a term used by Helmont, and signifies a Spirit that will not coagulate, or the Spirit of Life, a Balsom preserving the Body from Corruption." || WC titles: No form of "gasium," but several instances of "gas" invariable: de gas mephitici, seu aeris fixi proprietatibus; de gas mephitico (2 titles); gas oxygenii (2 titles); ad combustionem gas inflammabilis et vitalis; de fluidorum aeriformium gas dictorum nova doctrina; descriptio methodica subtilium fluidorum et elasticorum, quae gas, vel varii aeris nomine hodie veniunt; de effluviis aėriformibus gas dictis; no declined forms "gas, gasis."
.chem helium
hźlium, i* n. (Eg. D.L. 46)
.chem hydrochloric acid acidum hydrochloricum (Pharm. Austr. 6; Pharm. Helv. [1907] 13)
.chem hydrogen hydrogenium, i* n. (Pharm. Austr. xii; Eg. D.L. 46)
.chem iodine iodum (Pharm. Austr. 220 et passim)
.chem ion
iōn, iontis* n.
.chem litmus paper ? charta exploratoria (Pharm. Austr. 23: "charta exploratoria caerulea aethere acetice ne statim rubefiat"; ibid. 191: "chartam exploratoriam ne mutet")
.chem mercury
argentum vivum (Plin.; Vitr.; Eg. D.L. 19), hydrargyrus, i m. (Plin.;
Eg. D.L. 19), mercurius, i+ m. (Eg. S.L. 78)
.chem molecular
moleculāris, e (Gauss V, 32)
.chem molecular weight pondus moleculāre (Pharm. Austr. xx)
.chem neon
neon, i* n. (Mod. Gr.) < Eg.
S.L. 33: "in titulis officinarum lumine neon
fulgentibus." Mod. Gr. neon (aerion).
.chem neon light
lūmen neō replźtum
.chem nitric acid acidum nitricum (Pharm. Austr. 13; Pharm. Helv. [1907] 15)
.chem nitroglycerin
nitroglycerinum, i* n. (Eg. D.L. 29)
.chem oxygen
oxygonium, i* n. (Mod. Gr.), oxygenium, i* n. (Eg. D.L. 37); adj. oxygonicus, a, um*, oxygenicus,
a, um* (Eg. D.L. 37)
.chem platinum platinum, i n. (Eg. D.L. 25); adj.
platineus (Pharm. Austr. 19:
"in lamina platinea")
.chem reaction: chemical reaction reactio chemica (Pharm. Austr. xiv)
.chem residue (chemical) residuum, i n. (Pharm. Austr. xxvii)
.chem sediment (chemical) sedimentum, i n. (Pharm. Austr. 423)
.chem sodium natrium, i* n., sodium, i* n. (Eg. S.L. 70)
.chem sterilize < sterilefacere (Pharm. Austr. xxviii)
.chem strychnine strychninum, i* n. (Pharm. Austr. 357; Eg. S.L. 26)
.chem sulfuric acid acidum sulfuricum (Pharm. Austr. xxv; Pharm. Helv. [1907] 18)
.chem titanium titanium, i* n. (Eg. D.L. 56)
.chem uranium ūranium, i* n. (Eg. D.L. 25; Eg. S.L. 35)
.chem volatile (chem.) volatilis, e (Pharm. Austr. 5)
.chem water
vapor vapor aqueus (Bonon. Acad. I, 294; Eg. D.L. 20)
.chem zinc zincum, i* n. (Pharm. Austr. 13; Eg. S.L. 26)
.chin pagoda
pagōda, ae* f. (17th cent.); turris Buddhistica < templum Buddhisticum (Eg. S.L. 58)
.chld baby bottle titina, ae f. (Souter citing Soran.; see Hilgers 80), lagoena (v. laguncula) infantilis (v. papillata) < Soran. p. 43 (quoted in Hilgers): "quod ei [sc. infanti] bibere dabimus? Aliquando aquam, aliquando vinum aquatius per vasculum vitreum ad similitudinem papillae formatum et pertusum, quod rustici ubuppam appellant aut titinam."
.chld baby-carriage chīromaxium infantile
.chld diaper subligar (v. subligaculum) infantile || lagoenula suctoria (Helf. citing Bauer)
.chrc apse
apsis (or absis), is (or īdis) (Paul. Ep. 12; Isid.
Orig. 15, 8, 7; Eg. R.A. 11: "amplissimi conclavi in apisda curvati")
.chrc baptistery
baptistźrium, i n.
.chrc basilica
basilica, ae f. (Eg. D.L. 23)
.chrc catacombs
sepulcrźtum subterrāneum (Eg. R.A. 113), coemźtźrium subterrāneum (Eg.
R.A. 16, 111: "inde non procul est aditus ad subterraneum coemeterium
('catacumbas') Sancti Callisti ... sed de huius modi sacris cryptis paulo
fusius videtur esse tractandum"), catacumbae, arum f. pl. (late ancient inscriptions,
of a particular underground cemetery near Rome; 120, 64: "cuius corpus ...
e 'catacumbis,' quae dicuntur ... est translatum," 111: "solum
saeculo nono ... vocabulum 'catacumbarum,' cuncta coemeteria eius modi
significans, in communem consuetudinem abiit")
.chrc cathedral
templum cathedrale (Eg. D.L. 44; "cathedralis," Souter),
ecclesia cathedralis (Ducrue 245; Eg. S.L. 9)
.chrc chapel
sacellum, i n. (Eg. R.A. 27), capella, ae+ f., aedicula sacra
(Maigne s.v. capella), aedicula, ae f. (Eg. R.A. 27, of chapel along
side aisle of large church)
.chrc chaplain
sacellanus, i+ m., capellanus, i+ m.
.chrc cloister
(four-sided colonnaded court-yard, esp. in monastery or convent) peristylium, i n. (Eg. R.A. 53), peristylium
monasticum (Eg. R.A. 116), porticus quadrilatera (Eg. R.A. 37, 52)
.chrc crypt (of
church) cella subterannea (Eg. R.A.
61), ? crypta, ae f., ? hypogźum templi (v. ecclźsiae)
.chrc narthex
narthex, źcis (*) m. (Eg. R.A. 117), templi (v. ecclźsiae)
vestibulum < Narqhx in Greek has had this
meaning since the 3rd century A.D. (see Lidell-Scott; OED).
.chrc nave (of church) spatium medium (Eg. R.A. 49, 51, 131:
"ubi spatium medium iungitur alae transversae")
.chrc pew subsellium templi (v. ecclźsidae)
.chrc porch (of church or temple, portico) pronāus (or
os), i f. (Vitr.; Eg. R.A. 128: "Petriana basilica patet in longitudinem
una cum pronao 218 metra"), porticus, ūs f. (Eg. R.A. 129)
.chrc presbytery (part of church where altar is placed, beyond
choir)
presbyterium, i (+) n. (Niermayer; Eg. R.A. 52)
.chrc pulpit suggestus (sacer) (Erasmus, etc.), pulpitum,
i n. (Eg. R.A. 28)
.chrc rose window (of
church)
.chrc sacristy sźcrźtārium, i n. (Eg. R.A. 49, 28:
"superest ut mentio fiat de veneratissima parva effigie Iesu infantis,
quae ad secretarium basilicae asservatur")
.chrc sexton, church custodian sacellanus, i (Ducrue 232: "bona et claves ecclesiae sacellanus, episcopi nomine, suscepit")
.chrc side aisle (flanking nave of church) ala a latere
posita (Eg. R.A. 51: "antiquae columnae, quibus spatium medium ab alis a
latere positis distinguebantur, solidis pilis cesserunt"; cf. Eg. R.A.
127: "spatium medium [basilicae] et ab utroque latere duae alae columnis
marmoreis secernebantur")
.chrc steeple, spire, church tower, campanile sacra turris (Eg.
R.A. 71), templi pinnaculum (Vulg. Matt. 4, 5)
.chrc transept ala transversa (Eg. R.A. 27); north transept ala sinistra ((Eg. R.A. 49), transversa ala
sinistra (Eg. R.A. 60); south
transept ala dextera (Eg. R.A. 52),
transversa ala dextera (Eg. R.A. 54)
.chrs baptism
baptisma, atis n., baptismus, i m., sacrum lavācrum (Eg. R.A. 53)
.chrs baptize
baptismo abluere ((Eg. R.A. 144), baptīzāre (Vulg.; Hier.; Aug.)
.chrs Bible
scriptūra sacra (v. dīvīna), litterae sacrae (v. dīvīnae), sacra
Biblia n. pl. (Ducrue 255; Eg. L.D.I. 120); reading of the Bible, Bible study sacra lectio (Ducrue 255)
.chrs Bible: Vulgate vulgata bibliorum sacrorum editio (Eg. R.A.
62), editio vulgata (sacrae scripturae)
.chrs Christian
Christiānus, i m., Christicola, ae m. (Prud.; Eg. R.A. 36), Christi
fidźlis (or Christifidźlis) (frequent in eccl. documents of 19th and
20th centuries)
.chrs church (body of believers, congregation) ecclźsia, ae f.; (building) sacra aedes (Eg. S.L. 59), templum, i n. (Ducrue 224, of church of Jesuit mission), ecclźsia, ae f. (Eg. S.L. 82)
.chrs council (eccl.), synod concilium, i n. (Eg. L.D.I. 127: "Concilium Oecūmenicum
Vaticanum II"), sżnodus, i f. (Ducrue 231)
.chrs deacon
diaconus, i m.
.chrs eucharist
eucharisticum sacrificum (Eg. D.L. 11)
.chrs faith-healer thaumaturgus, i* m. (Anc. Gr.)
.chrs flood: the Flood, universal deluge dilūvium, i n. (Vulg. Gen. 7, 7; Sen. Q. N. 3, 27; Bonon. Acad. I, 68)
.chrs hell
inferi, orum m. pl., infernus, i m. (Vulg.; Ambros.), gehenna, ae f.
(Vulg.; Tert.), tartarus, i m. (Eg. R.A. 135)
.chrs mission (missionary work in a certain region; also, building) missio, onis f. (Ducrue 219: "missi [sunt] etiam ad alias missionum provincias ministri," 222: "gubernatorem ... ad suam missionem, quae duodecim abhinc horis distabat, adduxit")
.chrs missionary missionarius, i m. (Ducrue 219: patres missionarii, of Jesuit
missionary), missionalis, e (Eg. D.L. 9)
.chrs Mormon
Mormonianus, a, um (Eg. S.L. 45)
.chrs Orthodox Church (Eastern) Ecclesia orthodoxa (Eg. S.L. 79)
.chrs preach praedicare (Vulg. Matt. 4, 17 et passim; Eg.
L.D.I. 111: "idem nuntius tradebatur seu, ut verbo christiano utar,
praedicabatur etiam Romanis doctrinā excultis"), contionari
.chrs preacher praedicātor, ōris m., contiōnātor (sacer),
ecclźsiastźs, ae m. (Erasmus)
.chrs Protestant Protestans, ntis
m. (Eg. R.A. 100), Acatholicus, i* m. (non-Catholic, normally used of
Protestants) (Ducrue 262: "non solum nobis summo dolori, sed et omnibus
Catholicis, immo et Acatholicis, maximo scandalo fuit," 266: "ab
excellentissimo gubernatore civitatis illius [Ostend], licet Acatholico,
perhumaniter fuimus excepti"); adj.
Protestanticus, a, um*
.chrs sermon (sacra) contio (Erasmus, etc.), sermo, ōnis
m. (Aug.; Eg. R.A. 117: "verba Augustini, e sermone excerpta quem sollemni
die Laurentii ad populum habuit"), tractatus, ūs m. (Aug.)
.chrs win souls for God animas Deo lucrari (Ducrue 235)
.clth cashmere lana Casmirica
.cont barrel, cask
cūpa, ae f. (Caes.; Luc.; Comenius O.P. ch. 80; see Hilgers 165) < Cupa, rather than dolium,
is the appropriate name for the barrel or cask. The cupa of the ancients corresponds precisely to our
barrel: a cylindrical wooden
container, made of staves bound by hoops (called circuli) (Hilgers
165). The dolium, on the other
hand, was belly-shaped, made usually of clay (occasionally of tin, glass or
stone, but never of wood), and enormous: the texts mention dolia with
capacities of 100 gallons and more (Hilgers 57-58, 171, 175). ||
"Die Form [der cupa] ist ziemlich genau unseres Fasses"
(Hilgers 165).
.cont barrel: tank, vat dolium, i n. (see
Hilgers 57-58), receptaculum, i n. (Eg. D.L.
35), exceptorium, i n. (Eg. S.L. 33: "exceptorium olei terrigeni";
Eg. S.L. 84: "ex peramplo exceptorio subterraneo ... gasium illud
effluxit") < The dolium,
made usually of clay, but
occasionally of tin, glass or stone, was the
largest container of the ancients: the
texts mention dolia with capacities of 100 gallons and more, and
Diogenes lived in one (Hilgers 57-58, 171, 175).
.cont bottle lagoena, ae f., ampulla, ae f., laguncula, ae f. (Egger S.L. 26, of pill bottle) < Lagoena is the best general term, and is appropriate for ordinary wine and beer bottles; the ampulla is a bottle with a belly-shaped rather than a cylindrical body; the diminutive laguncula might be applied to a small bottle, as for pills.
.cont bread pan artopta, ae m.
.cont can (for food or drink) < vas metallicum (Eg. S.L. 70), vasculum
metallicum (Eg. S.L. 96)
.cont can (sealed metal container for food or drink) pyxis ferrea (v. metallica v. cibaria) (see Hilgers 265-66) < The "tin" can is actually steel, with a very thin coating of tin or plastic; soft drink cans are aluminum. Note that ferrum and ferreus refer to steel as well as iron (see PW s.v. Stahl, ser. 2, vol. 3, pt. 2, p. 2126).
.cont can: jar pyxis vitrea, fidźlia, ae f. (Col.) < Fidelia is a particularly appropriate term for the sort of jar intended for preserving or "canning"; Columella uses the term several times of a glass or clay vessel with a tight lid, used for preserving fruit (Hilgers 182). The cadus, a storage vessel of uncertain form, was much larger than the vessels we normally call "jars"; the texts mention capacities in the range of four to nine gallons (Hilgers 42 and 127).
.cont container vas, vasis n., vasculum, i n., exceptorium < Vas in the singular refers specifically to an enclosed vessel, a container; but the plura vasa refers much more generally to "implements, gear, bagage, possessions."
.cont cork (for wine bottle) obturamentum (subereum v. lagoeni)
.cont cruet (containing oil or vinegar for table)
ampulla, ae f. (small bottle with belly-shaped body) (Lev.)
.cont dish: bowl acźtabulum, i n. (small bowl; see Hilgers 34 and accompanying figures), paropsis, idis f. (large bowl; see Hilgers 33 and 92), lanx cava (Mart. 11, 31, 19), catīnus cavus (see Hilgers 143), catillus cavus < Acetabulum and catillus cavus are appropriate for smaller bowls, such as cereal bowls; the other terms for larger bowls, such as soup, serving, or mixing bowls. Isidore's etymology, associating acetabulum with acetum (20 Orig. 4, 12) is probably fanciful; the texts show that the acetabulum had a great variety of uses; and in no passage (other that of Isidore) is there any mention of vinegar (Hilgers 33-34 and note 166). As an ancient measure, the acetabulum was about one-fourth cup. || Mart. 11, 31, 18-19: "Sic implet gabatas paropsidasque, / et leves scutulas cavasque lances."
.cont dish: dish (serving dish, platter) lanx, cis f., discus, i m., missorium, i n., patella, ae f., patina, ae f.; (food served in a dish, certain preparation of food) ferculum, i n., pįtina, ae f. (Cic.; Apic.; see Hilgers 246), patella, ae f. (see Hilgers 240) < Discus and missorium are late ancient words; patina and patella are used not only of dishes for the table but also of shallow cooking vessels (Hilgers 239-246). A general term for any vessel in or on which food or drink is served is ministerium (Paul. sent. 3, 6, 86: "ministeria omnia, velut urceoli, lances, patinae, piperatoriae"; see Hilger 222).
.cont dish: dishes (general term for vessels used to contain food at table) vasa escaria (n. pl.) < A general term for any vessel in or on which food or drink is served is ministerium (Paul. sent. 3, 6, 86: "ministeria omnia, velut urceoli, lances, patinae, piperatoriae"; see Hilger 222).
.cont dish: plate catīnus, i m. (see Hilgers 48-49), orbis (escarius) (Vives, Commenius, etc.); small plate (as desert plate) catillus, i m. < Quid hic faciendum haereo. Catinus and catillus sola sunt vocabula quae Hilger voce Teller ("plate," "assiette") Germanice reddit; ita hic posui, quamvis catinus (et fortasse catillus) etiam "dish" ("Serviergefäss," "Schüssel oder Platte") significare queat. Fieri potest teste Hilgerio discrimen eius modi exstitisse ut catinus potius ad "dish, Schüssel" spectaret, catillus ad "plate, Teller"; hoc discrimen si accipere voluerimus, hic catillus tantum ponendum, catinus sub voce "dish." Orbis non antiquitus, sed inde a renatis litteris nostrum "plate" sonat; nobis utile quia desunt voces antiquae quas "plate" peculiariter significare constet.
.cont dish: platter see dish, tray
.cont dish: saucer ? suppositorium (Souter), ? suppoculare*
.cont dish: tray repositorium, i n., ferculum, i n. (see Hilgers 180), lanx, lancis f. < Lanx refers normally to a serving dish, but occasionally to a tray, as for carrying gifts or cups (Hilgers 207). || Videtur ferculum -- cum non ad ipsos cibos, ut saepe, spectat -- potius "tray" quam "serving dish" significare: "Da ferculum als Auftrageplatte die Schüsseln mit Speisen trägt, est es fraglich, ob oder wieweit es noch also Gefäss ansehen muss" (Hilgers 180).
.cont drink: canteen (container for water used by soldiers, hikers) ampulla castrensis (see Hilgers 38: "the ampulla has a form similar to our canteen"); (cafeteria on military base) popīna castrensis (v. militāris), refectorium castrense (v. militāre) (for refectorium, see Souter citing Greg. M.)
.cont drink: cup poculum, i n., poculum ansatum (drinking vessel with handle), poculum fictile (earthenware drinking vessel), scyphus, i m.; small cup (as espresso cup) pocillum, i n. (small drinking vessel) [see also paper cup, plastic cup, prize cup] < Poculum is the general term for drinking vessels; those we call "cups" may be distinguished, if needed, by adjectives such as ansatum, fictile, chartaceum. Of the various specifically-named ancient drinking vessels, the most similar in shape to our ordinary cup is perhaps the scyphus, shorter and more cylindrical in form than the calix or cantharus, and having handles (Hilgers 275 and tables at back of book).
.cont drink:
cup (as prize in competition), prize cup cantharus, i m. (Egger S.L. 16: "aurem
cantharum pondo quinque chilogrammatum tradit, praemium primorum in orbe
terrarum eiusmodi ludi certantium," of World Cup in soccer; Eg. S.L. 36: "palmam tulerunt seu, quo melius dicam,
aureo cantharo, qui est huius modi victorum insigne, sunt donati") < The prize cups awarded for athletic
events normally have the form of the ancient cantharus.
.cont drink: cup: paper cup poculum chartaceum
.cont drink: cup: plastic cup poculum euplasticum*
.cont drink:
glass (drinking) poculum (vitreum)
[see also wine glass] < Poculum
is the general term for drinking vessels; the material, if important, may be
specified by an adjective, such as vitreum, fictile, crystallinum.
.cont drink: glass: crystal goblet crystall(in)um, i n.
.cont drink: glass: wine glass, goblet poculum vinarium, calix, icis m. (drinking vessel with stem; see Hilgers 45)
.cont drink:
glassware vitrea potōria n. pl.
(Dig. 33, 10, 3, 3)
.cont drink: mug see cup, stein
.cont drink: stein (beer), tankard cantharus (cervesiarius*) (Comenius, etc.)
.cont ice tray formula glaciei (cf. Chalc. comm. 323: aqua "in formulas obriguerit"), alveolus glaciei
.cont kettle aźnum, i n.
.cont ladle, dipper cyathus, i m., simpulum, i n.
.cont ladle: scoop (ladle-shaped) cyathus, i m., simpulum, i n.; (relatively flat, shovel-shaped) vatillum, i n.
.cont mold form(ul)a, ae f.
.cont oil can
infusorium (v. suffusorium) olei (see Hilgers 199 s.v. infusorium:
"a vessel for pouring oil into a lamp")
.cont pan (for cooking) sartāgo, inis f., patina, ae f., patella, ae f. < Sartāgo is a pan for cooking (Hilgers 269-70); patina and the diminutive patella can refer either to a shallow cooking vessel (often with a lid) or to a dish for the table (Hilgers 239-246).
.cont pan: frying pan, skillet frixorium, i n. (see Hilgers 15, 185) < Sartāgo applies to any pan for cooking (Hilgers 269-70); frixorium (a post-classical word) applies specifically to a pan for frying.
.cont pan: pot (for cooking), casserole olla, ae f., caccabus, i m. (see Hilgers 39-41 on both terms and their synonymity)
.cont pan: pots and pans, cookery vasa coquinaria (see Hilgers 14)
.cont pan: saucepan olla ansata
.cont pitcher, carafe, jug urceus, i m., urceolus, i m.
.cont pitcher: coffeepot urce(ol)us caffźārius* < Hirnea for coffeepot or teapot (Helfer, Albert) is best avoided; the few occurrences of the word (Plaut., Non., Cato) indicate it was an earthenware vessel used for storing wine or for baking, and provide no information about its form (Hilgers 196).
.cont pitcher: teapot urce(ol)us teārius* < Hirnea for coffeepot or teapot (Helfer, Albert) is best avoided; the few occurrences of the word (Plaut., Non., Cato) indicate it was an earthenware vessel used for storing wine or for baking, and provide no information about its form (Hilgers 196).
.cont thermos bottle
.cont vase (tall vessel for displaying flowers) urna floraria*, vas florarium*
.conv bless you! gesundheit!
(exclamation when someone has sneezed) Deus te tueatur
.conv bon appétit!
libenter cena (v. comede v. cenate v. comedite) (Eg. L.D.I. 83), bene
tibi (v. vobis) sapiat, bonam orexim (tibi exopto)
.conv bon voyage, have a good trip sit tibi (v. vobis) iter laetum (Eg. L.D.I.
89), bene ambula (Eg. L.D.I. 89)
.conv cheers!
(salutation when drinking)
sit tibi (v. vobis) salutiferum, prosit tibi (v. vobis), propīno tibi
(v. vobis) salutem (Eg. L.D.I. 83), feliciter (Eg. L.D.I. 83)
.conv cold: it's
cold (of weather) frigus est (Eg.
D.L. 13); I'm cold algeo, algesco (Eg. D.L. 35)
.conv date: what's the date today? qui dies est hodie? (Eg. L.D.I. 100), quotus
dies est hodie?
.conv luck: good luck! fźlīciter!
bene tibi (v. vobis) vertat!
.conv name: what
is your name? qui vocaris? quod
tibi nomen est?
.conv night: good night! bene dormias! bene
quiescas! molliter cubes!
.conv old: how old are you? quot annos natus es? I'm older than Mark Marco maior natu sum
.conv speak: do you speak Latin (French, Chinese)? loquerisne Latine (Gallice, Sinice)?
.conv welcome (interjection of greeting) salvum te advenire gaudeo (Ter.; Eg. L.D.I. 89), exspectatus (v. exoptatus) venis
.conv where are you from? cuiįs es? unde venis?
.cook chop: finely chopped minutim concisus (Pharm. Austr. 5)
.cook marinate macerare (Pharm. Austr. 3)
.cook stir agitare (Pharm. Austr. xxv: "acidum sulfuricum saepius agitando sensim sensimque calefiat"; et passim)
.crim arson
incendium dolo malo (v. malitiose) factum (Smith)
.crim arsonist incendiarius, i m. (Tac.; Suet.; Paul.
Sent. 5, 3, 6: "incendiarii, qui consulto
incendium inferunt")
.crim burglar, house-breaker effractarius, i m. (Sen. Ep. 68, 4),
effractor, ōris m. (Dig.; Eg. S.L. 27)
.crim corsair, privateer (government authorized pirate or harasser of enemy ships) cursarius, i+ m. (Ducange; Niermeyer; Latham; Ducrue 258: "accidit enim frequentissime ut illae orae maritimae continuis Africanorum excursionibus infestentur. Hos inter cursarios etiam praedictae naves fuere")
.crim counterfeiter
nummōrum adulterātor (Eg. R.A. 88)
.crim cutpurse crumenisecus, sector zonarius (Eg. D.L. 16)
.crim electric chair sella electrica* (Eg. S.L. 70)
.crim extort money, blackmail pecuniam (minis) concutere, pecunias
extorquźre (Eg. S.L. 36)
.crim involuntary homicide homicidium non voluntate factum (Eg. S.L. 38)
.crim kidnap
vb. abripere (Eg. D.L.
23); abducere (Eg. D.L. 35, Eg. S.L. 61)
.crim kidnapper
raptor, ōris m. (Eg. S.L. 37), plagiarius, i m.(Eg. S.L. 52)
.crim kidnapping
abductio, onis, f. (Eg. S.L. 74)
.crim mugger
praedo (v. latro) urbicus (v. urbanus), grassator, ōris m.
.crim turn oneself in (of criminal) se publicis
ministris sistere (Eg. S.L. 61)
.day Friday dies Veneris, feria sexta (eccl. only) (Ducrue 217)
.day Monday
dies lunae, feria secunda (eccl. only)
.day Saturday sabbatum, i n. (Sen.; Suet.; Eg. D.L. 57;
Eg. L.D.I. 100), dies Saturni ("Saturni sacra dies," Tib. 1, 3, 18;
Isid.) < The use of
"sabbatum" for the seventh day of the week is classical and Roman, and
not limited to references to Judaism; Suet. Tib. 32: "Diogenes
grammaticus, disputare sabbatis solitus"; Sen. Ep. 95, 47: "accendere
aliquem lucernas sabbatis prohibeamus, quoniam nec lumine di egent et ne
homines quidem delectantur fuligine"; cf. LS: "a name for the seventh
day of the week, Saturday." Sabbatum
is preferable to dies sabbati, the latter arising presumably from
conflation of sabbatum with the other day-names; sabbatum is
itself the name of the day.)
.day Sunday dies dominica (v. dominicus), dies sōlis
.day Thursday dies Iovis, feria quinta (eccl. only)
.day Tuesday dies Martis, feria tertia (eccl. only)
.day Wednesday dies Mercurii, feria quarta (eccl. only)
.dent dentist medicus dentarius (Eg. S.L. 32)
.dipl ambassador
orator ordinarius (Busbecq); orator (Eg. D.L. 23: "Hispaniae orator
apud Sedem Apostolicam"; Eg. D.L. 36: "Venetiolani apud Rem publicam
Italicam orator")
.dipl consul (head of consulate) proxenźtźs, ae m. (with genitive or adjective of nation or nationals represented), proxenźtźs peregrīnus (cf. proxenentes mercatorum, 18th cent.), ? consul, is m. (with genitive or adjective of nation or nationals represented) (Ducange; Ducrue 265: "debemus hunc favorem ... Perill. D. Consuli Austriaco, qui nostri misertus hanc licentiam per ... Austriae Legatum ab aula procuravit"); the French consul in Boston Gallorum apud Bostoniam proxenetes (v. consul) < publicus procurator (Eg. S.L. 23: "publicus procurator -- consul solet appellari -- Foederatarum Civitatum Americae Septentrionalis"). OED s.v. consul: "Du Cange quotes a charter of King Jayme of Arragon of 1268, giving to the merchants of Barcelona, sojourning in parts beyond seas, power to appoint consuls over themselves. ... c1320 SYMON SIMEONIS Itin. (1778) 21 Communiter quaelibet Christianorum civitas maritima habet fundum in civitate ipsa et consulem." Maigne: "consul ... consul diplomatique."
.dipl diplomacy
res legatoria, ars legatoria
< civilis prudentia (Eg. S.L. 81), ars diplomatica (Eg. S.L. 81:
"civili prudentia sive, ut aiunt, arte 'diplomatica' est factum ut pactum
iniretur")
.dipl diplomatic corps Corpus Legatorum (Eg. D.L. 36)
.dipl diplomatic relations publicae necessitudinis rationes (Eg. S.L. 70: "Apostolica
Sedes et Foederatae Civitates Americae Septentrionalis publicae necessitudinis
rationibus inter se coniunguntur"), publicae rationes (Eg. R.A. 125:
"pondus Apostolicae Sedes ... ex eo elucet quod ei cum centum fere
quinquaginta nationibus publicae rationes intercedunt"); break off diplomatic relations publicae necessitudinis rationes disrumpere
(Eg. S.L. 72)
.dipl embassy
lźgātio, ōnis f., lźgātiōnis sźdes, lźgātōris sźdes (Eg. R.A. 93),
oratoris sedes (Eg. D.L. 35: "furto surreptum erat sedi Venetiolani apud
Rem publicam Italicam oratoris"), oratoris aedes (Eg. S.L. 66)
.dipl international
multinationalis, e, internationalis, e* (Eg. S.L. 11)
.dipl international relations necessitudinis rationes inter populos (Eg.
D.L. 29)
.dipl NATO Consociatio Atlantica (v. Boreatlantica),
Consociatio ex pacto Atlantico Septentrionali (Eg. D.L. 58), Institutum a pacto
Atlantico Septentrionali (Eg. S.L. 91)
.dipl ratify (aliquid) ratum habere (Eg. S.L. 68:
"pactio vigere incipiet cum a septem civitatibus ... rata habita
erit")
.dipl Security Council (UN) consilium securitati tuendae (Eg. S.L. 62)
.dipl spy (tectus) speculator; adj. speculatorius, a, um (Eg. S.L. 27: "navigium subaquaneum
speculatorium"), exploratorius, a, um (Eg. S.L. 85: "aėronavis*
exploratoria"),
.dipl spy plane aėronavis* exploratoria (Eg. S.L. 85),
aėróplanum* speculatorium (Eg. S.L. 57)
.dipl spy satellite satellis artificiosus speculatorius (Eg.
S.L. 35)
.dipl spy:
intelligence agent, agency [see also spy]
.dipl ultimatum extrema condicio (Eg. D.L. 31) < ultimus dies statutus (Eg. S.L. 39:
"antequam ultimus dies statutus -- ultimatum solent vocare --
exiret")
.dipl United Nations Unitarum Nationum Coetus (Eg. D.L. 60),
Unitarum Nationum Consilium (Eg. S.L. 30)
.drink tea thea, ae* f. (Bartal; Pharm. Austr. 168), tea, ae* f., potio Sinensis (v. Sinica)
.drnk caffeine coffeļnum, i* n. (Pharm. Austr. 83, 169)
.drnk coffee cafźa, ae* f., cafźum, i* n., potio Arabica < Potio caffearia (Eg. L.D.I. 106) significare debet potionem aliquam quae ad cafeam faciendam vel bibendam adhibetur, non ipsam cafeam. The spelling cafaeum, frequent in early modern Latin texts, shows that the word was accented on the penultimate (as would be expected from the vernacular languages).
.drnk herb tea, herbal tea infūsum, i* n. (with appropriate genitive, e.g., mentae infūsum) (Pharm. Austr. 219: "ad parandum infusum, substantia adhibenda concisa sive contusa ... aquae fervidae infundatur")
.drnk mineral water aqua medicata (Sen. Q.N. 3, 25, 9; Eg. S.L. 46), aqua mineralis (Bonon. Acad. I, 312)
.drnk soft drink, soda aqua (v. mulsa) spumans (v. spumosa)
.drnk tonic water aqua chininata*
.drug antibiotic
.drug antidote antidotum, i n. (Pharm. Helv. [1907] 43: "antidotum arsenici")
.drug codeine codeļnum, i* n. (Pharm. Austr. 82)
.drug drug company, pharmaceutical company societas pharmaceuticus (Pharm. Austr. viii)
.drug drugstore, pharmacy pharmacopolium, i* n. (Pharm. Austr. x;
Eg. S.L. 26)
.drug pacemaker
instrumentum cordis stimulandi
< instrumentum cordi stimulando (Eg. S.L. 22), instrumentum
excitatorium (Eg. S.L. 80)
.drug pain medicine, analgesic medicamentum mitigatorium (Eg. S.L. 26)
.drug pharmaceutical pharaceuticus, a, um (Eg. D.L. 16)
.drug pill, tablet, lozenge
(medical) pastillus, i m. (Pharm.
Austr. xvii), pilula, ae f. (Eg. S.L. 26),
catapotium, i n.,
.drug prescribe (of doctor) praescribere (Pharm. Austr. xiii; Bonon. Acad. I, 312)
.drug prescription praescriptio medici (Pharm. Austr. xxii: "diversas formas medicaminum ... absque praescriptione medici legimiti expedire non conceditur")
.drug quinine cortex Peruvianus, chininum, i* n. (Pharm. Austr. xvii)
.drug sedative adj. sedativus, a, um* (Pharm. Helv. [1907] 52: "aqua sedativa")
.drug suppository suppositorium (anale v. vaginale) (Pharm. Austr. 360)
.eat meal cibus, i m., comestio, ōnis f.; to have two meals a day rather than one bis die potius quam semel cibum capere (Cels. 1, 1)
.eat calorie
.eat diet
(diminished or limited consumption of food and drink) parcior victus (Bonon. Acad. I, 309), tenuior victus; I'm on a diet
tenuiore victu utor; (one's
habitual consumption food and drink generally)
victus, ūs m., victūs ratio;
change one's diet cibos variare
(Capitol. Macr. 1, 4: "quando cibos variaverit"), victūs rationem
mutare (Bonon. Acad. I,
308) < Diaeta is a general
mode of life prescribed by a doctor, including diet, activity, place.
.eat fat: eat foods high in fat pinguia comedere
(Vulg. 2 Esd. 8, 10)
.eat fat: fat-free
pinguedine vacans (v. carens), pinguedine levatus
.eat fat: low-fat
parum pinguis
.eat hot (of spicy food), picante saporis urentis (gen.) (Pharm. Austr. 24: "liquor ... saporis urentis")
.eat nutrition, nutrition information, nutritionist
.edu advanced
(of acdemic studies, course)
altior, ōris (adj. comp.) (Eg. S.L. 87: "qui
studiorum universitati iam nomen dedit ut ad altiores incumberet
disciplinas")
.edu well-rounded education, liberal-arts education disciplina
encyclios (Vitr.), encyclopaedia, ae* f. (Hoven citing Budé and others)
.emod baroque adj. barōcus, a, um* (Eg. L.D.I. 109: "laudant etiam frontem
ecclesiae Sanctae Mariae ad artis barocae rationem affabre factam"; Eg.
R.A. 27: "imago Christi de cruce detracti, quam Christophorus Roncalli ...
barocā mobilitate depinxit")
.emod dauphin (hist.: title of eldest son of French
king) delphīnus, i m. (Busbecq),
delphin, īnis m. (Montfaucon, first page of dedication: "Ludovico
Burgundiae duci, Galliarum delphini primogenito")
.emod Renaissance renascentia, ae* f. (C.S. Lewis; Eg. R.A.
29: "lautas aedes ... secundum 'renascentiae' praecepta
aedificatas"), Renascentiae aetas ((Eg. R.A. 56), renascentia litterarum
(v. artium), renatae litterae, renatae artes (Eg. S.L. 68: "villa ... ad
rationem renatarum artium picturis udo inductis est egregie ornata"),
litterarum (v. artium) renatarum (v. renascentium) aetas (v. tempus) (cf. Eg.
L.D.I. 124: "aetate qua veterum litterae artesque erant
renatae"); since the
Renaissance post litteras (v.
artes) renatas; during the
Renaissance litteris (v. artibus)
renascentibus < Renascentia
in the sense of "rebirth, regeneration" is found from at least the
15th century (Latham; Hoven).
.fish herring
harengus, i+ m. (Eg. S.L. 34)
.fish sea-shell concha, ae f.
.fish shark canis marīnus < pristis (Eg. D.L. 20)
.food baked goods (bread, pastry, cakes, etc.) panificia, orum n. pl. (Col.; Suet.)
.food cassava, manioc, yuca manioca, ae* f.
.food corn (maize, Indian corn) frumentum Indicum, maizium, i* n., maiza, ae* f. (Eg. S.L. 31); (on foot) clavus, i m. (Plin.; Pharm. Austr. 405)
.food cream flos lactis, spuma lactis < cramum, cremum, cremor
.food cuisine (manner or style of cooking) coctūra, ae f., coquīna, ae f.
.food dairy products lacticinia, orum n. pl. (Apic.; Bonon. Acad. I, 308)
.food delicacy, choice food or dish cuppźdium, i n.
.food dough
pasta, ae f., massa, ae f. (Eg. R.A. 108: "in quae massa in panis
formam redacta ad cocturam solet inferri")
.food French fries
māla terrestria fricta, patātae frictae
< tubera solani assa (Eg. S.L. 77)
.food hamburger
isicium Hamburgense (Eg. S.L. 77)
.food mozzarella
caseus mutilus < (Miraglia)
.food paella (Spanish rice-based dish) oryza patināria (v. Hispanica) (cf. Plaut. As. 1, 180: piscis patinarius)
.food pasta, noodles ? pasta sectilis (v. siccata v. Italica), segmenta trīticea (n. pl.) [see also spaghetti, fettucini, macaroni] < Trīticum, when used precisely, refers to the durum wheat used today for pasta (André).
.food pasta, noodles: rice noodles ? segmenta oryzacea* (n. pl.), segmenta ex oryza
.food ricotta caseus recoctus < (Miraglia)
.food sandwich panis fartus (v. repletus) < Pastillum fartum (Eg. S.L. 77). Pastillum is found only in two
grammarians; it is defined as "in sacris libi genus rotundi," Paul.
ex Fest. p. 250 Müll. It may be related
etymologically in some way to panis, but does not appear to be simply
its deminutive, despite the statement of Festus ("forma panis parvi utique
deminutivum est a pane," Paul. ex Fest. p. 222). "Sandwich" does not in any case call for a diminutive
for bread.
.food skim milk subst. lac despumatum
.food sugar adj. saccharatus, a, um* (Pharm. Austr. xvii)
.food syrup syrupus, i* m. (Pharm. Austr. xvii, xiii: "syrupus opiatus")
.food tapioca puls maniocae*
.food toast panis tostus (Latham citing 1620 source; Maigne in definition of tosta)
.food toast subst. (toasted bread)
panis tostus; (a drinking to
someone's health) propīnatio, ōnis
f.
.frut banana banāna, ae* f. (Eg. D.L. 40)
.frut coconut
nux indica (Holberg), cocus, i* m. (Eg. D.L. 40; Helfer) < "Nux coci" (LRL) appears to
be a calque of vernacular terms (nocce di cocco, Kokosnuss, etc.). EB: Coconut described by Marco Polo; called
"nux indica" from Cosmas, 6th c. Greek, through 15th c., then
"cocus" in 16th c. Latin.
Botanical name: "cocos nucifera." Cosmas Indopleutes, Topographie chrétienne XI, 11, ed.
Wanda Wolska-Conus (Paris: Éditions du cerf, 1973; series "Sources
chrétiennes"): To de allo twn argelliwn esti twn legomenwn, toutesti twn megalwn karuwn twn indikwn; ensuing discussion describes
quite precisely the coconut (for identification of karua indikh as coconut, see p. 334 of Sources chrétiennes
edition). Text of Cosmas in Patrologia
Graeca, vol. 88, column 443: "arbor alia argelliorum, ut vocant, hoc est
nucum grandium Indicarum, ferax est" (edition and presumably translation
of Montfaucon). Stephanus:
"argellion, Juglans Indica major, ap. Cosmam, Topogr. Chr. p.
336." MLBS: "nux ... (~
Indica, Indie, magna) coconut."
.frut coconut palm
nux indica, (arbor) cocus*
.frut grape juice sucus uvis recens expressus (Bonon. Acad. I, 311)
.frut grape: grapes (collectively) uva, ae f.; a (single) grape acinus vinaceus (Cic. Sen. 15, 52)
.frut nut: peanut arachis, idis (Pharm. Helv. [1907] xiii: "oleum arachidis')
.frut orange subst. aurantium, i+
n. (Pharm. Helv. [1907] 47), malum aureum <
malum Sinense (Eg. D.L. 21)
.frut orange juice sūcus aurantiis* (v. malis aureis) expressus (cf. sucus nuci expressus, Plin. 12, 135; sucus radici expressus, Plin. 27, 136), aurantiorum* sūcus, sucus aurįntinus*
.frut pine-nut nucleus pineus
.furn bench subsellium, i n.
.furn bookcase, set of shelves for books pegma librarium
.furn chest of drawers, dresser armarium loculatum
.furn cot grabātus, i m.
.furn sofa, couch lect(ul)us (diurnus), latisellium, i* n. (for formation, cf. bisellium) < stibadium, sponda
.furn upholstered pulvīnātus, a, um, tōmentōsus, a, um* (Bartal)
.furn upholstery tōmentum sellae (v. lecto v. latisellio*) insūtum, pulvīni sellae (v. lecto v. latisellio*) insūti (m. pl.)
.geo cape (headland
jutting into sea) prōmunturium, i n. (Eg. S.L. 13)
.geo equator aequator, ōris m. (Gauss VI, 41), circulus aequinoctialis (Varr.; Eg. D.L. 12; Eg. S.L. 40)
.geo northern lights, aurora borealis aurōra boreālis (Bonon. Acad. I, 287), lux borealis (Eg.
D.L. 18)
.geo plateau campus in montis dorsu porrectus (Liv.),
planities inter montes sita (cf. Sall. C. 59, 2 ; id. J. 48 fin.),
planities (ex)celsa (v. alta) (Humboldt), oropedium, i* n. (Eg. D.L. 50; Eg.
S.L. 40)
.geo steppes (vasti v. patentes) campi Russici (v.
Scythici v. meridianae Russiae) <
tesca, ae f. (Eg. S.L. 81). The rare
term tesca refers to a wasteland; it may be wooded. Campus, not tesca, connotes
flatness and openness, defining characteristics of the steppes and the tundra.
.geo tundra (vasti) campi arctici (v. hyperborei v.
borealis Russiae) (Hor. C. 2, 20, 16:
"visam ... hyperboreos campos")
< tesca, ae f. (LRL)
.ggr Acapulco Acapulcum, i n. (Eg. S.L. 102); adj. Acapulquensis (Ducrue 241)
.ggr Afghanistan
Afganistania, ae f. (Eg. D.L. 52);
Afghan Afghanistanianus, a, um
(Eg. S.L. 29)
.ggr Alaska
Alsaca, ae f. (Eg. D.L. 22); adj. Alascanus, a, um (Eg. D.L. 28)
.ggr Algeria
Algeria, ae f. (Eg. S.L. 51); adj. Algeriensis, e (Eg. S.L. 51)
.ggr Algiers Algerium, i n. (Ducrue 258)
.ggr Alsace (French province) Alsatia, ae f. (Eg. R.A. 84); subst. Alsātus, i m.; adj. Alsaticus, a, um (all in WC)
.ggr Amazon region
Amazonia, ae f. (Eg. D.L. 34)
.ggr Amazon River
flumen Amazonum (Humboldt), amnis Amazonius (Eg. D.L. 34)
.ggr America (North and South), New World, western hemisphere utraque America (Ducrue 217), Indiae (Occidentales) (Ducrue 259: "quotquot naves ex Indiis redeunt," referring probably to both Americas and Asia), Orbis Novus
.ggr Amsterdam
Amstelodamum, i n. (Eg. D.L. 25)
.ggr Anchorage
Ancoraria, ae f. (Eg. S.L. 56)
.ggr Andes
Andes, ium f. pl. (Humboldt)
< Andae, arum f. pl. (Eg. D.L. 55; cf. Italian "le Ande")
.ggr Ankara
Ancyra, ae f. (Eg. D.L. 58; Eg. R.A. 144)
.ggr Antarctic adj. antarcticus, a, um (Eg. D.L. 25)
.ggr Antarctica
terra antarctica (Eg. D.L. 25)
.ggr Arab subst. Arabs, bis m. (acc. pl. Arabas), Saracźnus,
i m. ((Eg. R.A. 137; "copiae pontificiae in proelio navali anno 849 apud
Ostiam commisso victoriam e Saracenis reportant")
.ggr Arabic adj. Arabi(c)us, a, um
.ggr arctic
arcticus, a, um (Eg. S.L. 7)
.ggr Argentina
Argentīna, ae f. (Eg. S.L. 8); adj. Argentīnus, a, um. (Eg. S.L. 7)
.ggr Atlantic Ocean
Oceanus Atlanticus (Eg. S.L. 34)
.ggr Australia
Australia, ae f. (Eg. D.L. 35); adj. Australianus, a, um (Eg. D.L. 9)
.ggr Austria
Austria, ae f. (Ducrue 265; Eg. S.L.
26); subst. Austriacus, i (Ducrue 265); adj. Austriacus, a, um
(Eg. S.L. 57)
.ggr Avignon
Avenio, ōnis m. < Avennio
(Eg. R.A. 27)
.ggr Baghdad
Babylon, ōnis f. (Byz. Gr.), Bagdātum, i n. (Eg. D.L. 46)
.ggr Bahamas
< Insulae Bahamenses (Eg. D.L. 21)
.ggr Bahrein
Baharina, ae f. (Eg. S.L. 46)
.ggr Balkan peninsula Balcania, ae f. (Eg. S.L. 65)
.ggr Baltic Sea
mare Balticum (Eg. S.L. 30), mare Suebicum (Tacitus, S.L. 30)
.ggr Bangladesh
adj. Bangladesanus, a,
um (Eg. S.L. 41)
.ggr Basque subst.
Vasco, onis m.; adj. Vasconicus, a, um (Eg.
S.L. 29; Eg. S.L. 45)
.ggr Basque country
Vasconia, ae f.
.ggr Bavaria
Bavaria, ae f. (Eg. D.L. 42; Eg. S.L. 53); Bavarian Bavaricus, a, um
(Eg. D.L. 49)
.ggr Beijing, Peking Pekinum, i n.
.ggr Beirut
Bźrytus, i f. (Eg. S.L. 13); adj. Bźrytius, a, um, Bźrytensis, e)
.ggr Belarus, B(y)elorussia Russia Alba (Eg. D.L. 50)
.ggr Belgium
Belgium, i n. (Eg. S.L. 78)
.ggr Belize Belīza, ae f. (Eg. S.L. 43)
.ggr Benin (African nation) Beninum, i n. (Eg. S.L. 39)
.ggr Bergen (city in Norway) Bergae, arum f. pl. (Holberg), Berga, ae f.
(Eg. S.L. 19)
.ggr Bering Strait
Fretum Beringanum (Eg. S.L. 86)
.ggr Berlin
Berolinum, i n. (Eg. S.L. 34)
.ggr Black Sea
Pontum Euxinum (Eg. S.L. 18)
.ggr Bogota
Bogota, ae f. (Eg. D.L. 51)
.ggr Bolivia
Bolivia, ae f. (Eg. D.L. 34)
.ggr Bologna Bononia, ae f. (Eg. S.L. 85)
.ggr Bosnia
Bosnia, ae f. (Eg. S.L. 65)
.ggr Brasilia
Brasiliopolis, is f.
.ggr Brazil
Brasilia, ae f. (Eg. D.L. 34); adj. Brasilicus, a, um, Brasiliensis, e (Eg. S.L.
15)
.ggr Britain
Brittania, ae f.; British Britannus, i m.; adj. Britannicus, a, um
.ggr British Channel Fretum Brittanicum (Eg. S.L. 53)
.ggr Brittany
Britannia Minor, Aremorica, ae f. (Eg. S.L. 45)
.ggr Brooklyn
Bruclīnum, i n.; adj. Bruclinensis, e (Eg. S.L. 50)
.ggr Bruges (city in Belgium) Brugae, arum f. pl. (WC)
.ggr Bucharest adj. Bucarestiensis, e (Eg. R.A. 100)
.ggr Buenos Aires
Bonae Aurae f. pl., Urbs Boni Aėris (Dobr.), Bonus Aźr (Dobr.), ?
Bonaėropolis, is f. (Eg. S.L. 11) < Bonis
Auris is the place indication used in Latin books published in Buenos Aires
(since the mid-19th century) (WC).
.ggr Buffalo
Buffalum, i n. (Eg. D.L. 21)
.ggr Bulgaria
Bulgaria, ae f. (Eg. S.L. 59); subst.
Bulgarus, i m. (Eg. D.L. 13)
.ggr Burkina Faso (formerly Upper Volta) Burkina, ae f. < Official name is Republic of Burkina; Faso apparently means
"land." Volta Superior (Eg.
S.L. 30)
.ggr Cairo
Cairum, i n. (Eg. S.L. 104)
.ggr Calgary
Calgaria, ae f. (Eg. S.L. 67)
.ggr California California, ae f. (Ducrue 220; Eg. D.L.
41)
.ggr Californian subst. Californius, i m. (Ducrue 222 et passim, of native inhabitants); adj. Californicus, a, um (Ducrue 228), Californiānus, a, um (Eg. S.L. 77)
.ggr Cambodia
Cambosia, ae f. (Eg. D.L. 55); adj. Cambosianus, a, um (Eg. D.L. 55)
.ggr Cambridge
Cantabrigia, ae f.; adj. Cantabrigiensis, e (Eg. D.L. 30)
.ggr Cameroun
Cammarunia, ae f.; adj. Cammarunianus, a, um (Eg. S.L. 14)
.ggr Canada
Canada, ae f. (Eg. D.L. 35)
.ggr Canary Islands
Insulae Fortunatae (Plin. N.H.), Insulae Canariae (Arn.)
.ggr Canterbury
Cantuaria, ae f. (Eg. S.L. 10); adj. Cantuarensis, e (Eg. S.L. 10)
.ggr Cape Canaveral
Prōmunturium Canaveralense (Eg. S.L. 13, 51)
.ggr Caracas
Caracae, arum f. pl. (Eg. S.L. 33);
adj. Caracensis, e (Eg.
S.L. 33)
.ggr Caribbean
adj. Antillensis, e,
Caribicus, a, um (Eg. S.L. 60)
.ggr Caribbean islands, Antilles Antillae, arum f. pl. (Eg. D.L. 40; Eg. S.L.
58)
.ggr Caribbean Sea
Mare Antillense, Mare Caribicum (Eg. D.L. 40; Eg. S.L. 58)
.ggr Caspian Sea
Mare Caspium (Eg. S.L. 18)
.ggr Central America America Media (Eg. S.L. 43)
.ggr Ceylon, Sri Lanka Ceilanum, i n. (Eg. D.L. 11), Srilanca, ae f. (Eg. S.L. 25),
Tabrobanź, źs f. (Eg. S.L. 25); adj. Ceilanianus, a, um (Eg. D.L.
11), Srilancanus, a, um (Eg. S.L. 25)
.ggr Chad
Tzadia, ae f. (Eg. S.L. 56)
.ggr Charleston
Carolopolis, is f.
.ggr Charlotte (city in North Carolina) Carolinopolis, is f. (Eg. S.L. 106) < Fortasse "Carlotta" vel
simile aptius, propter "Carolopolis" nomen simile.
.ggr Chicago
Sicāgum, i n. (Eg. S.L. 55); adj. Sicagensis, e (Eg. S.L. 54)
.ggr Chile Chilia, ae f. (Eg. S.L. 81); adj. Chiliensis, e (Eg. D.L. 13), ? Chiloensis, e (Ducrue 263: "in Provincia Chiloensi sive Insulis Chiloensibus")
.ggr China
Sinae, arum f. pl., China, ae f., Sźres, um m. pl.
.ggr Chinese
adj. Sinicus, a, um,
Sinensis, e (Eg. D.L. 56)
.ggr Colorada River Fluvius Ruber (Ducrue 233)
.ggr Colorado
Rubrifluvium, i n. (cf. Flumen Rubrum of Colorado River, Ducrue),
Coloratum (Eg., Nom. Loc.); adj. Rubrifluvānus, a, um, Coloratensis, e (Eg.
D.L. 49) < For the formation of
Rubrifluvium, cf. quadrifluvium.
.ggr Columbia
(country in South America)
Columbia, ae f. (Eg. D.L. 34)
.ggr Columbus
(city) Columbopolis, is f.
(Eg. D.L. 11)
.ggr Congo adj. Congensis,
e (Eg. D.L. 23) )
.ggr Copenhagen
Hafnia, ae f., Havnia, ae f., Hauniae, ae f.
.ggr Costa Rica
Ora Dives (Eg. D.L. 44); adj. Orodivitensis, e (Eg. S.L. 43)
.ggr Croatia
Croātia, ae f.; subst. Croāta, ae m. (Eg. R.A. 61); adj. Croāticus, a, um
.ggr Cuba
Cuba, ae f.; adj. Cubānus, a, um (Eg. S.L. 60)
.ggr Cyprus
Cyprus, i
.ggr Czech, Bohemian Bohźmus, i m. (Ducrue 222); adj. Bohemicus, a, um (Ducrue 263) < Tzechus (Eg. D.L. 38), Cechus (Eg. D.L. 38)
.ggr Dacca
Dacca, ae f. (Eg. D.L. 7)
.ggr Dane
Danus, i m. (Eg. D.L. 39)
.ggr Denmark
Dania, ae f. (Eg. R.A. 73); subst. Danus, i m.; adj. Danicus, a, um
.ggr Dijon
Divio, onis (Eg. S.L. 20); adj. Divionensis, e (Eg. S.L. 20)
.ggr Dominican Republic Res publica Dominicāna (Eg. D.L. 43), terra Dominicāna (Eg. D.L.
43)
.ggr Dresden
Dresdae, ae f. (Eg. S.L. 34)
.ggr Dutch adj. Batavicus, a, um,
Hollandicus, a, um (Ducrue 265),
Nederlandicus, a, um (Eg. D.L. 24)
.ggr Ecuador
Aequatoria, ae (Eg. S.L. 40)
.ggr Edinburg
Edinburgum, i n.; adj. Edinburgensis, e < Edimburgensis (Eg. S.L. 10), Edimburgum (Eg. S.L. 11)
.ggr Egypt
Aegyptus, i f.
.ggr El Salvador
Salvatoria, ae f., Civitas Salvatoriana (Eg. S.L. 43, Res publica
Salvatoriana (Eg. D.L. 44)
.ggr England
Anglia, ae f. (Eg. S.L. 10)
.ggr Eskimo
Escimaeus, i n.; adj. Escimaicus, a, um
.ggr Ethiopia
Aethiopia, ae f. (Eg. S.L. 87); adj. Aethiopicus, a, um (Eg. S.L. 87)
.ggr Flanders
Flandria, ae f.
.ggr Fleming
Flander, ri m.
.ggr Flemish
Flandricus, a, um (Eg. S.L. 92)
.ggr Florence
Florentia, ae f. (Eg. S.L. 85)
.ggr Florida
Florida, ae f. (Eg. D.L. 21)
.ggr France
Francia, ae f., Francogallia, ae* f., Gallia, ae f. (Eg. S.L. 78)
.ggr Geneva
Genāva, ae f. (Eg. S.L. 33); adj. Genāvensis, e
.ggr German subst.
Germanus, i m., Theotiscus, i
m.; adj. Germanicus, a, um (Leibniz; Schegel; Eg. S.L.
15), Theotiscus, a, um (Schlegel); in
German Germānicź (Eg. R.A. 145),
Theotiscź < Germanus and Germanicus
are the usual words for "German."
The ML word Theotiscus appears since the Renaissance to have been
used chiefly with respect to medieval Germany and in particular Old High
German. The spelling Theodiscus
(Helfer; Albert) seems to be much rarer than Theotiscus (see WC).
.ggr Germanic
Teutonicus, a, um
.ggr Germany Germania, ae f.
.ggr Ghana
Gana, ae f. (Eg. S.L. 40); adj. Ganensis, e (Eg. S.L. 39)
.ggr Ghent (city in Belgium) Gandavum, i n. (WC)
.ggr Glasgow
Glasgua, ae f. (Eg. S.L. 11)
.ggr Granada (Caribbean island) Granata, ae f. (Eg. S.L. 60)
.ggr Great Britain
Britannia, ae f., Magna Britannia (Eg. S.L. 78)
.ggr Great Plains
patentes campi (civitatum mediarum)
.ggr Greenland
Groenlandia, ae f. (Eg. D.L. 22), Terra Viridis (Eg. D.L. 22)
.ggr Guadalajara Guadalaxara, ae f. (Ducrue 245); adj. Guadalaxariensis, e (Ducrue 244)
.ggr Guatemala
Guatimalia, ae f. (Eg. D.L. 44; Eg. S.L. 43)
.ggr Guiana
Guiāna, ae f. (Eg. D.L. 34); adj. Guianensis, e (Eg. D.L. 41)
.ggr Haiti
Haitia, ae f.; adj. Haitiānus, a, um (Eg. S.L. 43)
.ggr Havana Havana, ae f. (Ducrue 249 et passim); adj. Havanensis, e (Ducrue 254) < Habanensis, e (Eg. S.L. 60)
.ggr Himalayas
Imaus, i m. (Eg. D.L. 37), Imaus mons (Eg. D.L. 56), iugum Imai (Eg.
S.L. 83)
.ggr Holland, Netherlands Batavia, ae f., Hollandia, ae f., Nederlandia, ae f. (Eg. D.L.
25)
.ggr Honduras
Honduria, ae f. (Eg. S.L. 43); adj. Hondurianus, a, um (Eg. S.L. 14)
.ggr Hong Kong
Honcongum, i n. (Eg. D.L. 10); adj. Honcongensis, i (Eg. S.L. 84)
.ggr Hungary
Hungaria, ae f., Pannonia, ae f. (Melanchthon); subst. Hungarus, i m. (Eg. S.L. 105);
adj. Hungaricus, a, um
.ggr Iceland
Islandia, ae f. (Eg. S.L. 19)
.ggr India
India, ae f. (Eg. S.L. 41), Indostania, ae f., Res Publica Indica,
Civitates Foederatae Indiae (Eg. D.L. 32)
.ggr Indian Ocean
Oceanus Indicus (Eg. D.L. 48)
.ggr Indonesia
Indonźsia, ae f. (Eg. D.L. 10)
.ggr Innsbruck
Aenipons, ontis m. (Eg. D.L. 12)
.ggr Iran
Irania, ae f. (Eg. D.L. 39), Persia, ae f. (Eg. D.L. 39)
.ggr Iranian subst. Persa, ae m. (Eg. D.L. 7, 59);
adj. Persicus, a,
um
.ggr Iraq
Irāchum, i n., Iracia, ae f.
< Iraquia (Eg. D.L. 46), Iraquianus (Eg. D.L. 59)
.ggr Ireland
Hibernia, ae f. (Eg. S.L. 31)
.ggr Irish subst.
Hibernus, i m. (Eg. S.L. 89)
.ggr Islamabad
Islamabada, ae f. (Eg. S.L. 29)
.ggr Israel
Civitas Israźliāna (Eg. D.L. 32), Israźl, is m. (Eg. D.L. 35); Israeli
Israėlianus, i m. (Eg. D.L. 46), Israėlianus, a, um (Eg. D.L. 46)
.ggr Italian: in Italian Italicź, Tuscź
.ggr Jakarta
Iacartum, i n. (Eg. D.L. 10)
.ggr Japan
Iaponia, ae f. (Eg. D.L. 35)
.ggr Japanese subst. Iapo, ōnis m.; adj.
Iaponicus, a, um, Iaponensis, e
.ggr Java Iava, ae f. (Pharm. Austr. 168)
.ggr Jerez (city in Mexico) urbs Xeresana (Ducrue 245)
.ggr Jerusalem
Hierosolyma, orum n. pl. (Eg. D.L. 32), Ierūusalem n. indecl. (Eg. D.L.
47); adj. Hierosolymitānus, a, um
.ggr Jordan
Transiordania, ae f., Iordania, ae f. (Eg. S.L. 24)
.ggr Kabul
Cabura, ae f. (Eg. S.L. 29)
.ggr Kashmir
Casmiria, ae f. (Eg. S.L. 83)
.ggr Kentucky
Kentukia, ae f. (Eg. S.L. 80)
.ggr Kenya
Kenia, ae f. (Eg. S.L. 78); adj. Kenianus, a, um (Eg. S.L. 21)
.ggr Korea
Corźa, ae f. (Eg. S.L. 56; adj. Coreānus, a, um (Eg. D.L. 13)
.ggr Kuwait
Cuvaitum, i n.; adj. Cuvaitensis, e (Eg. S.L. 14)
.ggr Labrador
Terra Laboratoria (Eg. S.L. 20)
.ggr Lagos (capital of Nigeria) Lacupolis, is f. (Eg. S.L. 75)
.ggr Laredo (city) Lauretum, i n. (Ducrue 223); adj. Lauretanus, a, um (Ducrue 231)
.ggr Las Vegas Vegae, arum f. pl. < Campi (Eg., LNG)
.ggr Latin America
America Latina (Eg. D.L. 43)
.ggr Lebanon
Phoenicia, ae f., Libania, ae f.
< Libanus, i m. (Eg. S.L. 12);
adj. Libanensis, e (Eg.
S.L. 13) < Libanus Latine nomen est
montis; potestne et nationis esse nomen?
.ggr Libya
Libya, ae f.; adj. Libycus, a, um (Eg. S.L. 41)
.ggr Lima
Lima, ae f.
.ggr Lisbon
Olisīpo, ōnis m. (Eg. S.L. 8), Ulyssipo, ōnis m. (Ducrue
221); adj. Olisīpōnensis, e
(Eg. S.L. 10)
.ggr Lithuania Lituania, ae f. (Bonon. Acad. I, 294)
.ggr Liverpool
adj. Liverpulensis, e (Eg. S.L. 11)
.ggr Lombard
Langobardus, i m. (Tac.)
.ggr Lombardy
Langobardia, ae f. (Eg. S.L. 47)
.ggr London
Londin(i)um, i n.; adj. Londinensis, e, Londiniensis, e (Eg. S.L.
10 < Londinum and Londinensis
are much more common than Londinium and Londiniensis in printed
books (WC)
.ggr Long Island
Longa Insula (Eg. S.L. 50)
.ggr Los Angelos Angelopolis, is f.; Urbs
Angelorum (from WC: Constitutiones latae et promulgatae ab Illmo. ac Revmo.
D.D. Francisco Mora, episcopo Montereyensi et Angelorum, in synodo quarta
diocesana, habita in Ecclesia Sti. Vincentii a Paulo, in civitate Angelorum
diebus 30 et 31 mensis Julii, A.D. 1889, Los Angeles, 1889)
.ggr Louisiana
Ludoviciana, ae f. (Eg. S.L. 53)
.ggr Louisville
Ludovicopolis, is f. (Eg. S.L. 80)
.ggr Madrid Matritum, i n., Madritum, i n. (Ducrue 265) < Matritum is much more common than Madritum in published books (WC).
.ggr Maine
Cenomannica, ae (Eg. S.L. 20)
.ggr Malaysia
Malaesia, ae f. (Eg. D.L. 43); adj. Malaesianus,
a, um (Eg. D.L. 43)
.ggr Malta
Melita, ae f.; adj. Melitensis, e
.ggr Manchester
Mancestria, ae f. (Eg. S.L. 11), Mancunium, i n. (Eg. S.L. 11)
.ggr Manhattan
adj. Manhattensis, e
(Eg. S.L. 48)
.ggr Manila
Manīla, ae (Eg. D.L. 8), adj. Manilensis, e (Eg. D.L. 7)
.ggr Mauritania Mauritania Ulterior
.ggr Mecca
Mecca, ae f. (Eg. D.L. 19)
.ggr Mediterranean (adj.): Mediterranean peoples
populi Mare Internum accolentes (Eg. R.A. 92); Mediterranean diet
victus gentium Mare Internum accolentium proprius, victus regionum Mare
Internum attingentium proprius
.ggr Mediterranean Sea mare internum (Eg. S.L. 105; Eg. R.A. 93)
.ggr Mexican adj. Mexicānus, a, um (Ducrue 230; Eg. D.L. 43)
.ggr Mexico
Mexicum, i n. (Pharm.
Austr. 185; Eg. D.L. 43);
.ggr Mexico City
Mexicum, i n. (Ducrue 245), Mexicopolis,
is f. (Eg. D.L. 43)
.ggr Miami
Miamia, ae f. (Eg. D.L. 21)
.ggr Midwest
(U.S. region) civitates
(occidentales) mediae
.ggr Minnesota
Minnesōta, ae f. (Eg. S.L. 19)
.ggr Monaco
Arx Monoeci; adj. Monoecensis, e (Eg. S.L. 22, 54) < Monoecus, i m. (Eg. D.L. 40)
.ggr Montenegro
Mons Niger, Nigrimontium, i n.;
adj.
Nigrimontānus, a, um
.ggr Monterrey
Regimontium, i n., Mons Regalis (Eg. D.L. 44)
.ggr Montreal
Marianopolis, is f., Regimontium, i n., Mons Regalis (Eg. S.L. 98)
.ggr Moroccan subst. Maurus, i m. (Ducrue 258: "hae [cymbae piscatoriae] enim dum piscando panem suum quaerunt, saepissime in Maurorum reti incidunt, quas vel Tripolim vel Algerium abducunt, et in servitutem redigunt") < Fortasse potius "North African, maghrébin"
.ggr Morocco
? Mauritania (Citerior), Marochium, i n. (Eg.
S.L. 42)
.ggr Moscow
Moscua, ae f. (Eg. D.L. 25)
.ggr Mount Everest
Everestius mons (Eg. D.L. 37, 53)
.ggr Mozambique
Mozambīcum, i n. (Eg. D.L. 24; Eg. S.L. 70)
.ggr Munich
Monachium, i n. (Eg. D.L. 42)
.ggr Myanmar, Burma
Birmania, ae f. (Eg. S.L. 58)
.ggr Nairobi
Nairobia, ae f. (Eg. S.L. 21)
.ggr Near East, Middle East, Mid-East Oriens Medius (Eg. D.L. 32), Oriens
Propinquus (Eg. S.L. 12, 37)
.ggr Nepal
Nepalia, ae f. (Eg. S.L. 41); adj. Nepaliensis, e (Eg. D.L. 56)
.ggr Nevada Mons Nivōsus, Nivimontium, i n.; adj. Nivimontānus, a, um < Nivata (Eg. N.L.). For the formation, cf. the ancient place names Caelimontium (Caelimontanus), Trimontium, and Septimontium, and the later Regi(o)montium for Königsberg.
.ggr New Guinea
Nova Guinea (Eg. D.L. 10)
.ggr New York
Novum Eborācum n. (Eg. S.L. 19);
adj. Novus Eboracensis,
Novoėboracensis (Eg. D.L. 28)
.ggr New Zealand
Nova Zelandia; adj. Novozelandicus, a, um, Neozelandiensis, e
(Eg. S.L. 14), Novozelandensis, e (Eg. D.L. 37)
.ggr Niagara falls
cataracta Niagarae, cadentes aquae Niagarenses (Eg. S.L. 101)
.ggr Nicaragua
Nicaragua, ae f. (Eg. D.L. 44; Eg. S.L. 43)
.ggr Nigeria
Nigeria, ae f.; adj. Nigeriānus, a, um (Eg. S.L. 74)
.ggr Norman subst. Normannus, i m.; adj.
Normannicus, a, um
.ggr Normandy
Normandia, ae f.
.ggr North Pole
polus septentrionalis (Eg. S.L. 44), axis septentrionalis (Eg. S.L. 44)
.ggr Northern Ireland, Ulster Hultonia, ae f. (Eg. D.L. 30)
.ggr Norway
Norvegia, ae f. (Eg. S.L. 19); subst.
Norvegus, i m.; adj. Norvegicus, a, um <
Norvegiensis (Eg. S.L. 19 )
.ggr Notre Dame (in name of church, university) Beata Virgo (e.g., aedes Beatae Virginis, Bonon. Acad. I, 69)
.ggr Nova Scotia
Nova Scotia (Eg. S.L. 20)
.ggr Oceania
Oceania, ae f. (Eg. S.L. 14)
.ggr Oregon Oregonia, ae f. (Eg. S.L. 106)
.ggr Pacific Ocean Mare Pacificum (Ducrue 221)
.ggr Pakistan Pakistania, ae f. (Eg. D.L. 7)
.ggr Pakistani subst. Pakistanianus, i m. (Eg. D.L. 54); adj. Pakistanianus, a, um
.ggr Palestinian subst. Palaestinensis, is m. (Eg.
D.L. 30)
.ggr Palm Beach Ora Palmaria (Eg. D.L. 33)
.ggr Panama Panama, ae f. (Eg. S.L. 43); adj. Panamensis, e (Eg. S.L. 18)
.ggr Papal States civitas pontificia (Eg. R.A. 65: "cum
alma Urbs adhuc esset caput Civitatis Pontificiae")
.ggr Paraguay Paraquaria, ae f.; adj. Paraquariensis, e (Ducrue 221)
.ggr Paris Parisii, orum m. pl., Lutetia, ae f.,
Lutetia Parisiorum (Eg. S.L. 20) <
Parisii appears much more common than Lutetia (WC publication places).
.ggr Persian Gulf Persicus Sinus (Eg. D.L. 30; Plin.
12, 37, also calling it mare rubrum)
.ggr Peru Peruvia, ae f. (Eg. D.L. 34)
.ggr Peruvian adj. Peruvianus, a, um (Pharm. Helv. [1907] 60; Eg. S.L. 14)
.ggr Philadelphia Philadelphīa, ae f.; adj. Philadelphźnus, a, um (Eg. S.L. 34)
.ggr Philippines Insulae Philippinae (Eg. D.L. 8), terra Philippina (Eg. D.L. 7); adj. Philippīnus, a, um (Ducrue 264, Philippina navis)
.ggr Piedmont (region in
Italy, southeast US) Pedemontium; adj. Pedemontānus, a, um (Eg. D.L. 47)
.ggr Pittsburg Pittisburgum, i n.; adj. Pittisburgensis, e (Eg. S.L. 88)
.ggr Poland Polonia, ae f.
.ggr Pole subst. Polonus, i m. (Eg. S.L. 57)
.ggr Polish adj. Polonicus, a, um (Eg. S.L. 15)
.ggr Portugal Lusitania, ae f.
(Eg. S.L. 59), Portugallia, ae f. (Ducrue 258, 266) < Lusitania
is somewhat more common than Portugallia in printed books (WC).
.ggr Portuguese subst. Lusitanus (Ducrue 220); adj. Lusitanus, a, um (Ducrue 258: "duae cymbae Lusitanae"; Eg. S.L. 9), Portugallicus, a, um
.ggr Prague Praga, ae f. (Eg. R.A. 100)
.ggr Princeton Princetonia, ae f., Principitonia, ae f.
(Eg. S.L. 76)
.ggr Punjab Puniabia, ae f. < Regio Quinquefluminense (Eg. S.L. 82)
.ggr Qatar Quataria, ae f.; adj. Quatarianus, a, um
(Eg. S.L. 46)
.ggr Quito Quitum, i n. (Eg. S.L. 40)
.ggr Rangoon, Yangon Ranguna, ae f. (Eg. S.L. 58)
.ggr Red Sea Mare Rubrum (Eg. D.L. 19)
.ggr Rio de Janeiro Flumen Ianuarium
.ggr Russia Russia, ae f.; subst. Russus, i (Eg.
D.L. 38); adj. Russicus, a, um (Eg. D.L. 28)
.ggr Sahara desert plaga arida Saheliana (Eg. S.L. 30), deserta
loca Sahariana (Eg. S.L. 51)
.ggr Salt Lake City Urbs Lacūs Salsi (Eg. S.L. 32)
.ggr Samoa Insulae Samoanae (Eg. D.L. 8)
.ggr San Diego Didacoplis, is f.; adj. Didacopolitānus,
a, um (Eg. S.L. 79)
.ggr San Francisco Franciscopolis, is f. (Eg. D.L. 41)
.ggr San Francisco Sanctus Franciscus, Urbs Sancti Francisci, Franciscopolis, is f.
.ggr San José Iosephopolis, is f. (Eg.
S.L. 43)
.ggr San Sebastian Sebastianopolis, is f. (Eg. S.L. 34)
.ggr Santo Domingo (capital of Dominican Republic) Dominicopolis, is
f. (Eg. D.L. 43)
.ggr Sao Paulo Sanctus Paulus, Paulopolis, is f.
.ggr Sarajevo Seraium, i n. (Eg. S.L. 65)
.ggr Saudi Arabia Arabia Saudiana (Eg. S.L. 63); adj. Arabicus Saudianus (Eg. D.L.
19)
.ggr Savoy Sabaudia, ae (Eg. S.L. 21, 54); subst.
Sabaudus, i; adj. Sabaudicus, a, um (WC) < Sapaudus (Eg. R.A. 73
.ggr Scandinavia Scandinavia, ae f. (Eg. S.L. 19)
.ggr Scotch, Scottish adj. Calźdoni(c)us, a, um, Scoticus, a, um)
.ggr Scotland Caledonia, ae f., Scotia, ae f. (Eg. S.L.
10); Scot(sman) Caledo, onis m., Scotus, i m. (Eg. S.L. 7)
.ggr Senegal Senegalia, ae f. (Eg. S.L. 61; adj. Senegaliensis, e (Eg. S.L. 61)
.ggr Seoul Seulum, i n. (Eg. S.L. 56)
.ggr Shanghai Siamhaevum, i n. (Eg. S.L. 37)
.ggr Siberia Sibiria, ae f. (Eg. S.L. 18, 49); adj. Sibirianus, a, um (Eg. S.L. 17, 49)
.ggr Sistine Chapel sacra aedes Xystīna (Eg. R.A. 134), ades
Xystīna (Eg. R.A. 135)
.ggr Slovenia Slovenia, ae f.; adj. Slovenicus, a, um
(Eg. S.L. 66)
.ggr Somalia Somalia, ae f. (Eg. D.L. 31)
.ggr South Africa Africa Australis (Eg. D.L. 48; Eg. S.L. 70)
.ggr South America America Australis, America Meridiana (Eg.
S.L. 15)
.ggr St. Louis (city) Ludovicopolis, is f. (Eg. S.L. 53)
.ggr St. Peter's basilica
(in Rome) basilica Petriana (Eg. R.A. 126), basilica Sancti Petri (Eg. R.A.
126)
.ggr St. Peter's square or piazza (in Rome) area Petriana (Eg. R.A. 125), area Sancti
Petri
.ggr
St. Petersburg, Leningrad Petropolis,
is f.; adj. Petropolitanus, a, um (Gauss VI, 40)
.ggr Stockholm Holmia, ae f. (Eg. D.L. 29), Stockholmia, ae
f. < Holmia is much more
common than Stockholmia in printed books (WC).
.ggr straits of Gibraltar fretum Gaditanum
.ggr Strasbourg (city in France) Argentorātus, i f.
(Eg. D.L. 22; Eg. R.A. 84), Argentīna, ae f. (Eg. R.A. 84: "Argentina est
nomen inferiore aetate inditum urbi Argentorato, quae est Alsatiae
caput") < The name Argentoratus
is much more common than Argentina in printed books (WC).
.ggr Sudan Sudania, ae f. (Eg. D.L. 46); adj. Sudaniensis, e (Eg. S.L. 50)
.ggr Suez Canal Euripus Suesiensis (Eg. S.L. 78)
.ggr Sumatra Sumatra, ae f. (Eg. S.L. 49)
.ggr Surinam Surinamia, ae f. (Eg. D.L. 34)
.ggr Swede subst. Suecus, i m., Suetus, i m. (Eg. S.L. 22)
.ggr Sweden Suecia, ae f., Suetia, ae f. (Eg. D.L.
18) < Suecus, Suecia
is the ordinary spelling; Suetus, Suetia are rare (see WC
titles).
.ggr Swedish adj. Suecicus, a, um, Sueticus, a, um (Eg. S.L. 27 )
.ggr Switzerland Helvetia, ae f. (Eg. D.L. 50)
.ggr Sydney Sydneium, i n. (Eg. D.L. 9)
.ggr Syria Syria, ae f. (Eg. S.L. 24); adj. Syriacus, a, um (Eg. S.L. 105)
.ggr Teheran Teherānum, i (Eg. D.L. 53)
.ggr Tel Aviv Ioppź, źs f., urbs Tel Aviv < Vernicollis (Eg. D.L. 32)
.ggr Texas Texia, ae f. (Eg. S.L. 69)
.ggr Thailand Siamia, ae f., Thailandia, ae f.
.ggr Tibet Tibetum, i n.; adj.
Tibetānus, a, um (Eg. D.L. 56)
.ggr Togo (African nation)
Togum, i n. (Eg. S.L. 39)
.ggr Tripoli Oea, ae (Eg. S.L. 41), Tripolis, is f. (Ducrue 258)
.ggr Tunis Tūnźs, źtis m. (Eg. S.L. 51)
.ggr Tunisia Tūnźsia, ae f. (Eg. S.L. 51); adj. Tunźsiensis, e (Eg. S.L. 51)
.ggr Turin Augusta Taurinorum (Eg. D.L. 36; Eg. S.L.
59); adj. Taurinensis, e (Eg. S.L. 59)
.ggr Turk Turca, ae m. (Eg. S.L. 57), Turcus, i m.)
.ggr Turkey Turcia, ae f. (Eg. D.L. 58)
.ggr Turkish Turcicus, a, um (Eg. S.L. 52)
.ggr Tuscany Etruria, ae f. (Eg. R.A. 134); subst. Tuscus, i m. (Eg. R.A. 73, 129), Etruscus,
i; adj. Tuscus, a, um, Etruscus, a, um
.ggr Tuscon Tusconia, ae f. (Eg. S.L. 78)
.ggr Ukraine
Ucraina, ae f.; adj. Ucrainus, a, um (Eg. S.L. 79)
.ggr United Arab Emirates Foederatae Phylarchiae Arabicae (Eg. S.L.
46)
.ggr United States of America Foederatae Civitates Americae, America
Foederata (19th- and 20th-century ecclesiastical documents) < Foederatae Americae Septentrionalis
Civitates (Eg. D.L. 8-9)
.ggr Venezuela Venetiola, ae f. (Eg. S.L. 33); adj. Venetiolānus, a, um (Eg. S.L. 33)
.ggr Venice Venetiae, arum f. pl. (Eg. R.A. 81); subst. Venetus, i m.; adj.
Venetus, a, um
.ggr Veracruz Civitas a Vera Cruce dicta (Ducrue 247), Veracrux (Ducrue 247), Portus Verae Crucis (Ducrue 256, of Cuban city)
.ggr Vermont Mons Viridis, Viridimontium, i n.: adj. Viridimontānus, a, um
.ggr Vienna Vienna, ae f. (Busbecq; Eg. S.L. 58, quoting
Latin inscription of 16th-century coin), Vindobona, ae f. (Eg. S.L. 57) < Vienna is slightly more common
than Vindobona in printed books (WC).
.ggr Vietnam Vietnamia, ae f. (Eg. D.L. 42); adj. Vietnamiensis, e (Eg. D.L. 43)
.ggr Wales Vallia, ae f. (Eg. S.L. 10), Cambria, ae f.
(Eg. S.L. 10)
.ggr Warsaw Varsavia, ae f. (Eg. S.L. 34); adj. Varsaviensis, e (Eg. S.L. 82)
.ggr West Bank (part of
Palestine) Cisiordania, ae f.
.ggr White House Aedes Albae f. pl. (Eg. D.L. 46)
.ggr Yemen Iemen n. indecl. (Eg. S.L. 24)
.ggr Yugoslavia Iugoslavia, ae f. (Eg. S.L. 65)
.ggr Zimbabwe Zimbabua, ae f. (Eg. D.L. 48; adj. Zimbabuanus, a, um
(Eg. D.L. 48)
.ggr Zurich Turicum, i n. (Eg. S.L. 93)
.gram ablative of accompaniment ablativus sociativus* (v. comitativus*) (Eg.
L.D.I. 92); ablative of means ablativus instrumentalis (Eg. L.D.I.
92); ablative of quality ablativus qualitatis (Eg. L.D.I. 92); ablative of separation ablativus separationis (cf. Eg. L.D.I. 92:
"ablativus ... qui vere proprieque dicitur (casus
separativus)"); ablative of
time ablativus temporis (Eg. L.D.I.
92)
.gram active voice (grammatical) faciendi modus (Quint. 9, 3, 7)
.gram clause
enuntiatum, i n. (Eg. L.D.I. 79 et passim), membrum, i n.
.gram conditional sentence (grammatical) enuntiatum condicionale (Eg. L.D.I.
79); contrary-to-fact conditional
sentence enuntiatum condicionale
irreale* (Eg. L.D.I. 91: "enuntiatum condicionale potest esse: indefinitum
(alii dicunt reale) ... irreale (condicio proponitur ut non
realis)") ("irrealis" is in Bartal)
.gram diminutive
vox deminutiva (Eg. R.A. 87), (nomen) deminutivum
.gram end in (of
grammatical terminations) exire,
desinere
.gram future perfect
(verb tense) futurum exactum
(Eg. L.D.I. 63)
.gram genitive of quality genetivus qualitatis (Eg. L.D.I. 92)
.gram indirect object
(grammatical) complźmentum
indirectum (Eg. L.D.I. 10)
.gram irregular
(grammatical) anōmalus, a,
um (Eg. L.D.I. 81: "verba temporalia anomala, quae videlicet sunt
abnormia")
.gram locative
(grammatical case) casus
localis (cf. adverbia localia, Charis. p. 182 P) < "Locativus" (Eg.
L.D.I. 92) should mean "involving the act of placing or leasing."
.gram object
(grammatical) obiectum, i* n. (Eg. L.D.I. 10), complźmentum directum (Eg.
L.D.I. 10)
.gram parts of speech orationis partes (Eg. L.D.I. 104)
.gram passive voice
(grammatical) patiendi modus (Quint. 1, 6, 26; 9,
3, 7)
.gram perfect subjunctive (verb tense) (tempus) perfectum (modi) coniunctivi (Eg.
L.D.I. 66)
.gram purpose clause enuntiatum finale (Eg. L.D.I. 76)
.gram result clause (grammatical) enuntiatum consecutivum (Eg. L.D.I. 79)
.gram sequence of tenses
(grammatical) consecutio temporum (Eg. L.D.I. 85)
.gram subject (topic) argumentum, i
n.; (grammatical) subiectum, i* n. (Eg. L.D.I. 10)
.gram subordinate clause enuntiatum secundarium (Eg. L.D.I. 76)
.gram syntax structūra verbōrum (Cic. Brut. 8, 33; Eg.
L.D.I. 120), syntaxis, is f. (Prisc. 17, 1, 1; Eg.
L.D.I. 120)
.gram voice (grammatical) modus, i m.
(Quint.; Eg. L.D.I. 53: "modus passivus temporis praesentis")
.grmt apron (of cook, workman, etc.) gremiāle, is+ n. (Latham; Cole), limus, i m. (Verg.; Isid.), limas, ātis+ m. (Ducange; Latham; Promptorium Parvulorum) < Succinctorium et praecinctorium, iis quidem locis quos vidi, spectant ad tegumina genitalium, quibus usi sunt cumprimis protoplastae (agitur nimirum de scriptis ecclesiasticis), porro inculti barbari, athletae; vide locos s.v. athletic supporter allatos. || Limus, limas. Serv. ad Verg. l, 1: "limus autem est vestis, qua ab umbilico usque ad pedes teguntur pudenda poparum. Haec autem vestis in extremo sui purpuram limam, i. e. flexuosam habet. Unde et nomen accepit. Nam limum obliquum dicimus." Isid. 19, 22, 26: "limus est vestis quae ab umbilico usque ad pedes producitur." Ducange: "limas, atis, vestis quae protenditur ab umbilico usque ad pedes, qua publice utebantur servi et coqui. Ita Jo. de Janua, qui addit: Eadem vestis dicitur limus, Vergilio scilicet et aliis, unde Isid. lib. 19, cap. 22: 'Limus, vestis quae ab umbilico ...' Gl. Lat. Gall. Sangerman.: Limas, atis, une maničre de vźtement qui est dčs le venture jusqu'aux pieds, comme devantier [apron] ą cuisiničre." Latham: "limas, apron" (duos fontes laudat).
.grmt athletic
supporter, jockstrap succinctorium
(campestre v. gymnicum v. athlźticum) (Aug. Civ. 14, 17: "succintorium
genitalium"; Isid. 19, 22, 5: "vestis
antiquissima hominum fuit perizomatum, id est subcinctorium, quo tantum
genitalia conteguntur")
.grmt bra strophium, i n. (Plaut.; Catul.), fascia pectoralis (Vulg. Isa. 3, 24)
.grmt button subst. (on clothing for fastening) orbiculus, i m. (Vives), orbiculus vestis (v. vestiarius), orbiculus vesti assūtus; shirt button orbiculus camīsiae (v. indūsio) assūtus (cf. Mir 54 n. 29 quoting Pontanus: "globulos thoraci assutos"); (on appliance, television, etc.) malleolus (tactilis), bulla (tactilis); press a button malleolum (v. bullam) tangere < Globulus (Helf.; LRL; Alb. II) is also found for button in Vives and other early modern writers; but orbiculus better describes the disc-shaped button now in use. For the use of tangere and tactilis, cf. "pinnam tangere," of key of water organ (Vitr.; followed by Latin writers on music since Renaissance). || imprimere malleolum (Eg. L.D.I. 105)
.grmt button vb (vestimentum) orbiculis conectere (v. constringere); button up tight! amīculum bene constringas!
.grmt buttonhole ocellus, i m. (Mir 54 n. 29 quoting Pontanus: "globulos thoraci assutos unumquemque ocello suo fac indas"; Helf.)
.grmt collar limbus collāris (Scheller), collāre, is n. (Comenius ch. 61; Coles; Goezler; Badellino), patagium, i n. (Fest. p. 221 Müll.: "patagium est quod ad summam tunicam assui solet"; Tert.; Kirsch)
.grmt cuff (of shirt or coat)
limbus manicae (Menge-Gütling; Helf. citing Georges), extrźma manica
(Smith); (of pants) limbus (v. margo) reflexus (v. replicatus)
.grmt cuff link fibula manicae, fibula gemina (cf. globuli gemini: Helf.; Mir-Calv.)
.grmt dress (womans) stola, ae f.; long dress stola talaris (v.
longa)
.grmt fly (of pants) braccarum fissūra; zipper fly fissūra denticulata; button fly fissūra orbiculāta < apertura (Helf.)
.grmt formal (of clothing), dress (e.g., dress shirt) lautus, a, um < Vide quae sub sport coat scripsi.
.grmt
formal: informal (of clothing)
cottidiānus, a, um
.grmt
jacket, coat: coat (long or heavy) amictus, ūs m., amīculum, i n.,
paenula, ae f., lacerna, ae f.; (relatively
short or lightweight: jacket, windbreaker, etc.) tunica, ae f. (Helf. s.v. Windjacke, citing Latinitas;
cf. tunicula manicata: Eg. L.D.I. 105; LRL), ? iacca, ae* f. (Helf.; Alb. II;
Mir.-Calv.) < A dress jacket -- a
suit coat or sports jacket -- may be called tunica lauta; other sorts of
jackets may be distiguished as tunicae cottidianae (cf. Mart. 11, 1, 2: "sidone
non cottidianā"). Helfer notes iacca as medieval but
cites no source, and we have been unable to find any. Ducange has an entry for jacke; but in the only two
passages he cites, the word is mentioned as a vernacular rather than a Latin
term ("quas vulgo Jackes vocant").
Iacca may nevertheless be justified as a Latinization of a more
or less international vernacular term (cf. Ital. giacca, Germ. Jacke,
Span. chaqueta, Mod. Gr. zaketa) -- useful for those who find use of the
classical tunica here insufficiently clear. || Ducange: "Jacke,
jacque. Sagum militare, quod
loricae superinduebantur ... Quod mille loricas sive tunicas, quas vulgo
Jackes vocant ... Arreptum quoddam vestimentum ipsius, quale Jacke vocamus." Vocabulum jacke his locis manifeste
tamquam vernaculum, non Latinum adhibetur.
Ceteri loci a Cangio allati e libris Gallice scriptis desumpti
sunt. || Tunicula manicata (Eg. L.D.I. 105; LRL): non est cur manicata
addamus quoties huius vestimenti mentionem facimus, cum jackets nostra
semper sint manicata.
.grmt jacket, coat: coat with a hood amictus cucullātus, amīculum cucullātum, paenula (v. lacerna v. tunica) cucullāta
.grmt jacket, coat: fur coat vestis pellicia, amīculum pellicium, gunna, ae f. (ThLL citing Latin Anth. and scholiast on Virgil; Ducange; Niermeyer) < Videsis quae de gunna s.v. skirt attuli.
.grmt jacket, coat: overcoat superindumentum (Tert.; Helf.; LRL); amictus extimus (v. longus v. talāris); amīculum extimum (v. longum v. talāre)
.grmt jacket, coat: sport coat, sport jacket, suit coat tunica (v. iacca*) lautior < Nescio an ornatior competat; inspexi locos; is qui talibus vestimentis induitur "ornatus" dici potest; licetne ipsa vestis "ornata" vocare? In universum quibus adiectivis distinguenda sunt vestimenta "formal, dress" et "informal"? S.v. coat, adhibui lautior et cottidianus. Ecquid melius?
.grmt
jacket, coat: windbreaker tunica (v.
iacca*) levior, tunica (v. iacca*) ventķfraga*
< For the formation and sense of ventifragus, cf.
fluctifragus, undifragus.
|| tunic(ul)a vento prohibendo
(Helf. citing Latinitas) || EL: giacca a vento, Windjacke, antianemio
.grmt jeans brācae Genuenses (Helf.; Alb. II), brācae e panno Genuensi (factae v. confectae) < See note on demin.
.grmt jeans: denim pannus Genuensis, textīle Genuense < Denim and jean were originally names of sorts of twill-weave fabrics (similar to contemporary denim) produced respectively in Nīmes and Genoa (in Latin, Genua). As it is the English word jean, not denim, that has become international, Genoa provides the better identifying adjective for both fabric and garment.
.grmt jeans: jean jacket, denim jacket tunica (v. iacca*) Genuensis, tunica (v. iacca*) e panno Genuensi < See note on demin.
.grmt kimono toga Iapōnica, kimōnum, i* n. (Eg. D.L. 13;
LRL)
.grmt overalls ? superindumentum operarium (LRL)
.grmt pants, trousers, slacks brācae, arum f. pl.
.grmt pocket funda vestis (Badellino; Alb. II), funda, ae
f. (Helf.), funda (vesti) insūta (cf. insutum vestibus aurum, Ov. A.A. 3,
131); pants pocket funda brācis insūta; vest pocket funda (interiori) tunicae (v. iaccae*) insūta < sinus (Goezler; LRL)
.grmt pyjama vestis dormitoria (v. nocturna) (Helf.) < Minus apte vestis cubitoria (LRL), siquidem vestimenta cubitoria (Petr. 30, 11) sunt "clothing worn at table" (LS).
.grmt raincoat pluviale, is+ n. (Niermeyer; Latham; Ratio Studiorum; Rituale Romanum; Helf.), paenula pluviae impervia, ? paenula impermeābilis (LRL) < Of the various sorts of ancient cloaks, it was paenula that was associated with rainy weather: "non quaerenda est homini qui habet virtutem paenula in imbri" (Varr. ap. Non. 537, 12); "cum ... multo stillaret paenula nimbo" (Juv. 5, 79). || Nescio an adiectivum impermeabilis solum positum sufficiat; perinde est ac dicas paenula impervia; at huiusmodi amicula nonnisi aquae impermeabilia sive impervia sunt. Adiectivum impermeabilis sine dubio propter vocabula vernacula (imperméable, etc.) novellis lexicographis succurrit.
.grmt robe, gown: academic gown (as used in graduation ceremony) toga acadźmica (toga: Latham s.v. toga; Goezler s.v. robe), epitogium (acadźmicum v. scholasticum); at graduation students march in the cap and gown inter promotionis sollemnia candidati togā (v. epitogio) ac pileo vestiti procedunt
.grmt robe,
gown: bathrobe toga (v. amictus) balneāris
.grmt robe, gown: dressing gown, negligé, night-gown toga cubiculāris (v. levidensis v. rāra), amictus cubiculāris (v. levidensis v. rārus) < For rarus, cf. tunica rara (Ov. Am. 1, 5, 13). For levidensis, see Isid. Orig. 19, 22, 19: "levidensis vestis dicta, quod raro filo sit leviterque densata." On this use of toga, see note after robe; cf. also "toga pro nocte" (Latham s.v. toga).
.grmt robe, gown: robe (loose garment worn at home), housecoat toga domestica (cf. Descartes: "toga hiemalis"; Vives; etc.), amictus domesticus < Toga has been used since antiquity of various types of loose-fitting outer garments, including judges' robes, academic gowns, priests' cassocks, Chinese mandarins' robes, and housecoats (see Latham). For domesticus, cf. vestitus domesticus (Cic. Fin. 2, 24), domestica vestis (Goezler s.v. robe). || Vestis domestica (Goezler; Helf.; LRL) latius patere videtur.
.grmt shirt camīs(i)a, ae f. (Hier.; Isid.; Helf.), indūsium, i n. (Erasmus, Vives, Comenius ch. 61, etc.) || Camisia. ThLL novem numero fontes laudat (Hier., Vict. Vit., Pallad., papyr., Lex Sal., Greg. M., Ven. Fort., Schol. Hor. Vind., Gloss.); horum tres (Ven. Fort., Lex Sal., Gloss.) camisa habent (potius quam camisiam). Hier. Ep. 64, 11: "solent militantes habere lineas, quas camisias vocant, sic aptas membris et adstrictas corporibus." ThLL s.v. camisia: "i secundae syllabae longam fuisse e linguis romanicis sequitur."
.grmt shirt: blouse camīs(i)a (muliebris), indūsium (muliebre) < pelusia (Helf.; Alb. II)
.grmt shirt:
tank-top (sort of t-shirt)
exōmis, idis f. (Fest. p. 81 Müll: "exomides sunt comici
vestitus exsertis humeris"; Gell. 6, 12, 3) < Exomis. LS: "Exomides sunt comici vestitus
exsertis humeris, Fest. p. 81 Müll.; cf. Gell. 7, 12, 3." Lidell-Scott: "at Rome, sleeveless
tunic, Plu. Cat. Ma. 3, Gell. 6(7).12.3." Gell. 6, 12, 3: "Viri
autem Romani primo quidem sine tunicis toga sola amicti fuerunt; postea
substrictas et breves tunicas citra humerum desinentes habebant, quod genus
Graeci dicunt exomidas."
.grmt shirt:
t-shirt (outer garment) camīsula, ae* f., camīsiola, ae* f.,
indūsiolum, i* n. (Hoven citing Erasmus, of a small shirt), camīs(i)a levis,
indūsium leve; (see undershirt)
.grmt shorts, short pants feminālia, ium n. pl. (Vulg.; Hier. Ep. 64, 10, 1: "feminalia vel bracae usque ad genua pertingentes"; Isid. Orig. 19, 21), femorālia, ium n. pl. (Vulg.; Bonaventura; Vives; Holberg), brācae breviōres < curta femoralia (Helf. citing Latinitas); brevissimae bracae (LRL) || Feminalia. Hier. Ep. 64, 10, 1: "vocatur ... lingua hebraea hoc genus vestimenti machnase, graece periskelh, a nostris feminalia vel bracae usque ad genua pertingentes." Isid. orig. 19, 21: "batin sive feminalia, id est bracae lineae usque ad genua pertingentes, quibus verecunda sacerdotis velabantur." Hesych. in lev. 16, 3/4 p. 987b: "super femora et circa vicina eis membra solum sunt feminalia." || Femoralia. Rufin. Orig. in Lev. 9, 2 p. 510a: "femorale indumentum est quo pudenda corporis contegi et constringi solent." Inter feminalia et femoralia nihil interesse videtur.
.grmt shorts: cut-offs, cut-off shorts brācae curtae (v. decurtatae)
.grmt skirt calt(h)ula, ae f. (Plaut. Epid. 231; Varr. Gram. 194; cf. castula: LRL; Goezler) < Castula is a reading at the cited passage in Varro now rejected in favor of caltula (OLD) or calthula (ThLL; see A. Walde, Lateinisches etymologisches Wörterbuch, s.v. castula). Gunna (proposed for "skirt" by Helfer and Albert II) is a late ancient and medieval term for a fur cloak (ThLL; Ducange; Niermeyer). || Voces propositae: castula, tunic(ul)a inferior, supparum, inducula inferior (LRL); gunna (Helf., Alb. I, II); hemitunica inferior (Ciar.); limbus, lacinia, inferior vestis (Lev.); tunica interior, castula (Goezler); tunica interior (Badellino) || Calt(h)ula. Plaut. Epid. 231: "[mulieres] vesti quotannis nomina inveniunt nova ... indusiatam, patagiatam, caltulam aut crocotulam." Varr. Gram. 194 = Varro frg. Non. p. 548: "caltula est palliolum parecinctui, quod nudae infra papillas praecinguntur, quo mulieres nunc et eo magis utuntur, postquam subuculis desierunt." Non. p. 548: "caltulam et crocotulam: utrumque a generibus florum translatum, a caltha et a croco." Gloss. Plac. V 16, 2: "caltulum cinguli genus a coacto loro calthae [a colore calthae docti coniecerunt] dictum" (idem fere Isid. orig. 19, 33, 4). OLD: "caltula ... a short undergarment worn by women." || Gunna. ThLL: "vestis pellicia. Gloss.L. Corp. G 185 -a heden (anglosax.). Anth. 209, 4 de nano: pulicis e corio vestit te -a profusa. Schol. Bern. Verg. georg. 3, 383 pecudum de pellibus faciunt -as, quibus vestiuntur omnes barbari." Ducange: "vestis pellicea." Niermeyer: "fur coat." ThLL s.v. gunnarius: "fabricator (venditor?) gunnarum: Gloss. V 441, 32 v. vol II, 686, 3. Papyr. Marini 74, 6, 8 Laurentius v(ir) h(onestus) gunnar(ius)." OED s.v. gown: "med.L. gunna, used in the 8th c. by St. Boniface for a garment of fur permitted to elderly or infirm monks. A late L. gunna skin, fur, is quoted from a scholiast on Verg. Georg. III. 383, and in Byzantine Gr. gouna is common as the name of a coarse garment, sometimes described as made of skins."
.grmt sleeve manica, ae f., manuleus, i m.; long-sleeved manicātus, a, um; short-sleeved semimanicātus, a, um*; sleeveless carens manicis < At manica proprie videtur eam tunicae partem significare, quae manum tegit; potest et chirothecam sonare.
.grmt
socks
(ordinary socks, ankle-length socks) pedūlia, ium n. pl. (Petr.; LRL),
impilia, ium n. pl. (Plin.; Helf.; Alb.);
(long socks, knee socks,
socks covering much of lower leg) tibialia, ium n. pl. (Suet.; LRL)
.grmt socks: hose, panty-hose, stockings (rising above knee) crūrālia* (LRL; cf. fasciae crurales: Petr.; Dig.), crūrālia* strictōria < Vives coined the word feminicruralia for the long men's hose of the Renaissance (cite); cruralia, however, suffices, as crus, though sometimes denoting specifically the lower leg or shin, most often refers to the entire leg (André, Anat.). || tibialia bracaria (Helf.; Alb. II)
.grmt suit (clothes) synthesis, is f. (Mart. 2, 46, 4; Dig. 34, 2, 39; Helf.; Alb. II), synthesina, ae f. (Suet. Ner. 52)
.grmt suspenders (US), braces (Br.) brācārum retinācula, brācarum habźnae (Helf.) < bracarum habźnae [Soc. Lat.], fasciolae decusssatae [Mariucci, Nova et vetera, 1987] (Helf.); bracarum tendiculae, bracarum habenulae (LRL); fasciae bracarum (Smith)
.grmt sweater, cardigan thorax laneus (Suet. Aug. 82, of an ancient garment; for the modern "sweater": Eg. D.L. 21; Helf.; LRL), strictōria lanea (Helf.; LRL) < Thorax is used by Suetonius of a close-fitting winter garment covering the chest; Renaissance writers applied it to the doublet (Vives, etc.). < Quae proposita sunt, mihi non videntur valde apta; at nihil melius invenio. || Thorax: Renascentium artium aetate thorax id quod anglice doublet sonabat. OED s.v. doublet: "A close-fitting body-garment, with or without sleeves, worn by men from the 14th to the 18th centuries ... The doublet had many changes of fashion, being at one time with, at another without, short skirts. In its various sleeved and sleeveless forms, it was the prototype of the modern coat, jacket, and waistcoat." Thorax aptior ad vest sive waistcoat nominandum quam ad sweater mihi videtur. || Strictoria (semel tantum usurpatum videtur). LS: "a shirt with long sleeves, Edict. Diocl. 7, 56." Gaffiot: "sorte de chemise d'homme ą longues manches, qui serre étroitement le corps." || Endromis (proponit Helf.). LS: "a coarse woollen cloak in which the heated athletae wrapped themselves after their exercises, Mart. 4, 19; 14, 126; Juv. 3, 102. But afterwards a fine sort worn as an article of luxury: Tyriae, id. 6, 246 Rup." Gaffiot: "manteau dont on se couvrait particuličrement aprčs les exercices corporels." Lidell-Scott: "Adj., used in the foot-race ... Subst., bath-wrapper or drawsheet ... also, thick wrapper worn by runners, after exercise, for fear of cold, Mart. 4.19, Juv. 3.103, 6.246."
.grmt swimsuit,
bathing suit
(generally) vestis natātōria; (close-fitting, briefs-type: speedo, bikini bottom) subligar (v. subligāculum) natātōrium; (loose-fitting, shorts-type: swim trunks) femōralia (v. feminālia) natātōria < For femorālia and feminālia,
see authorities cited under shorts and undershorts. We have preferred the adjective natatorius,
as balnearis (vestis balnearis, Helf., LRL; vesticula
balnearis, Eg. D.L. 21) refers in Latin specifically to to a bathroom,
bath-house, or bathing establishment, not generally to the activity of bathing
or swimming; the vestis balnearis mentioned in Lampr., Alex. Sev.
42, is a garment worn at the baths ("thermae"): "Thermis ...
frequenter cum populo usus est et aestate maxime balneari vesti ad palatium
revertens."
.grmt tuxedo (semiformal eveningwear, including dinner jacket, trousers) vestis cźnātōria (Capitol. Max. Jun. 4), cźnātōria, orum n. pl. (Petr.; Mart.) (the two previous expressions describe an ancient dinner garment), vestis vespertīna (Helf.), synthesis cźnātōria (v. vespertīna); (semiformal coat, dinner jacket) tunica cźnātōria (v. vespertīna)
.grmt tuxedo: tails, tail coat tunica caudāta (LRL)
.grmt undershirt subūcula, ae f. (Hor.; Suet.), interula, ae f. (App.; Eg. L.D.I. 105)
.grmt undershorts (briefs) subligar, is n., subligāculum, i n.; (boxer shorts) femorālia (intima v. interiora) (Holberg, etc.; Helfer s.v. Unterhose: "femorale substrictius"), feminālia (intima v. interiora) (Helfer s.v. Slip: feminalia) < Femoralia and feminalia refer to shorts covering all or part of the thighs (femora, femina); they may be either an inner or an outer garment. See also shorts.
.grmt undershorts: unterpants (women's), panties (U.S.), knickers (Br.) subligar (muliebre), subligaculum (muliebre)
.grmt underwear vestes intimae (v. interiores), vestimenta intima (v. interiores), intima corporis velamenta (Eg. L.D.I. 105)
.grmt underwear: lingerie vestes intimae muliebres
.grmt underwear: slip (woman's undergarment) tunica muliebris interior (Helf.: tunica muliebris)
.grmt uniform ? < vestis distincta (Lev.)
.grmt vest (U.S.), waistcoat (Br.) colobium, i n. (Serv.; Helf.; Alb. II)
.grmt zipper ? clausūra (v. clūsūra) lābilis (v. denticulāta) < clusura tractilis, clausura fulminea (Helf. citing Pal. Lat. for both); verticulae (LRL citing Vitr. 10, 13, 1); fibula remissaria (Lev.) || Verticulae. "charničre [hinge] ... élément de l'orgue hydraulique" (Callebat Dict. 264). || EL: Reissverschluss; fermeture-éclair, fermeture ą glissičre; ciernera (lampo); cremallera, cierre relįmpago; fermouar
.gvt asylum:
political asylum
.gvt bodyguard
stipātor, ōris m., corporis stipātor (Eg. R.A. 44), protector, ōris m.
(Eg. D.L. 36), corporis protector (Eg. S.L. 9), corporis custos (Eg. S.L. 51)
.gvt chancellor
cancellarius, i m. (Eg. S.L. 16, of German chancellor)
.gvt citizenship civitas (Eg. S.L. 34); be granted citizenship, become a citizen,
be naturalized civitate donari (Eg.
S.L. 34)
.gvt civil rights iura civilia n. pl. (Eg. S.L. 72)
.gvt constitution
lex primaria < Cf. forma
civitatis (Eg. R.A. 44), rei publicae constitutio (Cic. Rep. 2, 37).
.gvt czar, tsar
Russiae Caesar (Eg. R.A. 116), Russiae (v. Russorum v. Russicus) Autócrator
(18th-century treaties; autócrator, oris m., Vopisc. Firm. 2, 1, of the
Roman emperor; the czar assumed the titles of the Byzantine emperor upon the
fall of Constantinople)
.gvt emperor
(Holy Roman Empire, German Empire, Austro-Hungarian Empire, etc.) Caesar, ris (Eg. R.A. 145: "in
regionibus imperatori Germanico subiectis, quem haud raro Caesarem Latine
vocabant"); adj. caesareus, a, um
.gvt freedom of the press < libertas rei pressoriae (Eg. S.L. 84)
.gvt government official magistratus, ūs m.
.gvt human rights
hominum iura (Eg. D.L. 47)
.gvt independence
libertas, atis f., facultas suis legibus utendi (Eg. D.L. 40:
"novem insulis facultas data est suis legibus utendi")
.gvt independent
sui iuris (gen.); become
independent, gain independence sui
iuris fieri (Eg. D.L. 40), sui iuris esse incipere (Eg. S.L. 14), libertatum
adipisci (Eg. S.L. 14)
.gvt junta
.gvt leader, ruler, authority (political) moderator (Eg. D.L. 27)
.gvt ruler (person who
governs)
(rei publicae) moderator (Eg. S.L. 30)
.gvt theocracy theocratia, ae* f. (Spinoza; Eg. D.L. 58)
.gym exercise subst. (physical) exercitatio, ōnis f. (Cels. 1, 1 et passim)
.gym exercise vb se exercźre (Cels. 1, 1 et passim), exercźri
.gym massage subst. frictio, ōnis f., fricatio, ōnis f., malassatio, ōnis f.; vb malaxare (Sen. Ep. 66, 49; Plin. Val. 1, 8), fricare
.gym masseur tractātor, ōris m., fricātor, ōris m., ? alipta, ae m. (Sen. Ep. 66, 53) < Quoad alipta, videsis finitiones s.v. physical therapy.
.gym trainer, coach, personal trainer ? alipta, ae m., paedotrība, ae* m. (Hoven quoting Budé; Anc. Gr.)
.hair cut (someone's) hair very short (aliquem) strictim attondźre (Plaut. Capt.
268), ad cutem attondźre (Scrib. Comp. 10)
.hist Byzantine Byzantius, a, um, Byzantīnus, a, um (Eg.
S.L. 10) < Byantius is
classical, Byzantinus late ancient.
.hist coat of arms insigne gentilicium (Eg. R.A. 51, 94)
.hist doge dux Venetorum (Eg. R.A. 142)
.hist drawbridge, portcullis cataracta, ae f. (Liv. 27, 28, 10)
.hist fall of the Roman empire imperium Romanum (v. Romanorum)
eversum; since (or after) the fall
of the Roman empire post eversum
Romanorum imperium (Eg. L.D.I. 124)
.hist Hellenistic
Alexandrīnus, a, um (Eg. R.A. 100: "cultus Isidis ... aetate
Alexandrinā in occidente longe lateque manavit")
.hist imperial
caesareus, a, um (Eg. S.L. 57, of Holy Roman Empire)
.hlda Annunciation dies annuntiatae Virgini festivus (Ducrue 247)
.hlda birthday dies natalicius (Vulg. Gen. 40, 20)
.hlda carnival, shrovetide, mardi gras carniprivium, i+ n.;
oblectationes antequadragesimales* (Eg. S.L. 38)
.hlda Christmas
subst. dies Natalis
Domini (Eg. D.L. 19), sollemnia natalicia (Eg. S.L. 85); adj. natalicius,
a, um (Eg. S.L. 33: "arbor natalicia"; Eg. S.L. 108: "pax
temporis natalicii"; Eg. R.A. 38: "tempore natalicio"); Christmas season, holiday season (series of holidays at end of year,
including Christmas, New Year, Hanukkah)
Saturnalia, ium n. pl. (in antiquity, a holiday period in late
December) < At natalicius
significare poterit et "of a birthday"; quo modo haec distinguenda?
.hlda Christmas eve pervigilium Natalis Christi (Eg. R.A. 136), vigilia Nativitatis Domini (Ducrue 230)
.hlda Easter
pascha, ae f., pascha, atis n., pascharum dies (Symm.), sollemna
paschatis (Eg. S.L. 46)
.hlda Halloween
pervigilium Omnium Sanctorum (cf. "pervigilium Natalis
Christi," Christmas Eve)
.hlda Holy Week pascha (Ducrue 229: "per octo omnino dies Paschatis")
.hlda Independance Day (of July the Fourth, Bastille Day, Cinqo de Mayo and similar
national holidays) libertatis
patriae festum (v. dies festus), eleutheria, orum n. pl. (Plaut. Pers. 29, of
an ancient Greek "freedom holiday" celebrating the victory at
Plataea); cf. Eg. S.L. 14: "id festo die evenit, quo Civitates illae
Foederatae memoriam celebrant adeptae libertatis, seu temporis historiā digni,
quo sui iuris esse coeperunt."
.hlda New Year's day Calendae Ianuariae (Eg. S.L. 89), annus
novus (Sen.)
.hlda New Year's eve perviligium anni novi (v. calendarum
Ianuariarum)
.hlda Palm Sunday dies Palmarum (Ducrue 247)
.hlda Pentecost Pentecostź, źs f. (Vulg.), festum
Pentecostale (Tert.), dies Pentecostźs (Eg. S.L. 11)
.hom aerosol spray can cf. nimbus (LS: "A vessel with many holes in it, used at public shows and at entertainments for sprinkling liquid perfumes: nimbus vitreus, Mart. 14, 112 in lemm.")
.hom apartment (US), flat (Br.), suite (of rooms) diaeta, ae f. (Pl. Ep. 5, 6, 21; Suet. Claud. 10; Helf.; LRL; Eg. D.L. 23; Eg. R.A. 88: "diaeta conclavia plura complectitur"), domus, ūs f. (Vitr. 6, 7, 3-4), domuncula, ae f. (Vitr. 6, 7, 4), conclavia, ium n. pl., conclavium series < Vitrivius uses domus and domuncula of separate, sealed-off apartments (andronitides, gynaeconitides, and guest suites) within a Greek house. Pliny (Ep. 5, 6, 20-23) uses diaeta of a suite, part of his Tuscan villa, encompassing two bedrooms and a dining room, grouped around a common courtyard.
.hom apartment: condominium
.hom screen (on window) fenestra reticulata (Varr. R.R. 3, 7, 3) (cf. fenestra lignea for "shutter")
.hom stucco tectorium, i n., opus tectorium (Eg. S.L.
93), opus albarium (Eg. R.A. 131)
.hom1 broom: dustpan vatillum, i n. (see Hilgers 295)
.hom1 broom: sweep (with broom) scopis mundare (Vulg. Luc. 11, 25), verrere (Plaut. Merc. 397: aedes verrere)
.hom1 clean house, clean up, tidy up munditias facere (Plaut. Stich. 347: "munditias volo fieri; ecferte huc scopas"; Cato, R.R. 39, 2 :
.hom1 hot-water bottle lenticula caldāria, lenticula calidā replźta (Cass. Fel. 51, 3: "lenticulam aeream vel testaceam calidā repletam ipsis locis dolentibus appones ob mitigandum dolorem"; see Hilgers 212-13) < Hilgers notes that the lenticula can be a "warming bottle" ("Wärmflasche"), probably similar in shape to our canteen.
.hom1 ironing board
.hors saddle ephippium, strātum (equi), strāgulum (equi)
.hors stud-horse equus admissarius (Eg. S.L. 37)
.ind Buddhist
Buddhista, ae f. (Eg. D.L. 10); adj. Buddhisticus, a, um (Eg. S.L. 58)
.ind Hindu subst.
hinduista, ae* m., hinduismi
sectator (Eg. S.L. 82); adj. hinduisticus, a, um*
.ind Hinduism
Brachmanum religio (Schlegel;
cf. Eg. S.L. 83: "innumerabiles homines in funus venerunt, quod secundum
Brachmanarum ritum est factum"), vetus Indorum religio, hinduismus,
i* m. (Eg. S.L. 82)
.intl anthropological anthrōpologicus, a, um* (Eg. S.L. 45)
.intl anthropologist anthrōpologus, i m. (Eg. S.L. 100)
.intl anthropology anthrōpologia, ae* f.
.intl geologist
geologus, i m. (Eg. S.L. 32)
.intl geology
geologia, ae f. (Eg. S.L. 81)
.intl think-tank, research institute phrontistźrium, i*
(Anc. Gr.; Vives, for "school")
.jrn news (television broadcast) acta diurna televisifica (Eg. L.D.I. 105)
.jrn news agency sedes nuntiis divulgandis (Eg. D.L. 50),
sedes diurnariis edocendis (Eg. S.L. 88: "Reuteriana sedes diurnariis
edocendis")
.jrn news photographer, photojournalist relator photógraphus*
(Eg. D.L. 25; Eg. S.L. 34)
.jrn newspaper ephemeris, idis f. (Eg. S.L. 94), acta diurna n. pl.,
diarium, i n. (Eg. D.L. 58; Eg. S.L. 94)
.kchn camp-stove
< foculus campestris (Eg. D.L. 56)
.kchn refrigerator armarium frigidarium (Eg. D.L. 29; Eg. L.D.I. 105); frigidarium, i n.
.lang accent (stress or pitch of a syllable) accentus, ūs m.; (diacritical mark) accentūs signum (strictly, of mark indicating syllable stress or pitch), apex, icis m. (esp. of long mark over vowel, Quint.; Eg. L.D.I. 8); (characteristic mode of pronunciation) sonus (e.g., rusticus, peregrīnus, meridiānus), vox, vocis f. (Cic. de Or. 3, 11, 42: "rustica vox et agrestis quosdam delectat")
.lang ideogram, pictogram ideographźma, atis* f., nota (v. littera) ideographica* (cf.
litterae hieroglyphicae, Macr. S. 1, 21, 12; notae hieroglyphicae, Amm. 17, 4,
8), vocis (v. notionis) pictūra (v. figūra)
< ideogramma, atis* n. (Eg. S.L. 87: "tria milia idegrammatum,
id est signorum seu figurarum, quibus Sineses in scribendo utuntur, mente
comprehendit")
.lang Indo-European
Indeuropaeus, a, um, Indicus-Europaeus (Eg. S.L. 74)
.lang Modern Greek
lingua graeca recentior (v. vulgaris), lingua neograeca*
.lang Nahuatl lingua Mexicana (Ducrue 246)
.lang purist (in language
usage)
puri sermonis exactor (Eg. R.A. 10)
.lang Romance language lingua Romanensis, lingua Romanica (ThLL
s.v. camisia; Eg. R.A. 112), lingua Romana
vulgaris (Schlegel)
.lang simultaneous translation versio simultanea (Eg. D.L. 22)
.lang Swahili Svahilius, i m.; adj. Svahilicus, a,
um.; (language) lingua Svahilica; in Swahili
svahilicź < lingua svahiliana
(Eg. S.L. 102). Non quadrat hic
inclinamentum -anus, cum vox de loci nomine non derivetur.
.law alibi: the butler has an air-tight alibi promus condus manifestis argumentis se alibi
fuisse convincere potest
.law amnesty
amnźstia, ae f. (Eg. D.L. 30)
.law appeal (jud.) appellare
(aliquem), provocare (ad aliquem) (Eg. S.L. 27)
.law court
tribūnal, is n. (Eg. S.L. 37)
.law jury, member of iudex iurātus, iurātor, ōris m.
.law lie-detector
.law plaintiff petītor, ōris m.
.law prosecutor, district attorney, D.A. accūsator, ōris
m. < actor publicus (Eg. S.L. 20, 38).
LS: "So in Tac.: actor publicus, he who administers the public
property." Actor
(without adjective) refers both to a plaintiff (in a civil case) and a
prosecutor (in a criminal case).
.law self-defense: to aquit someone on grounds of self-defense aliquem crimine
liberare quod se legitime defenderit (Eg. S.L. 27)
.law supreme court supremum tribunal (Ducrue 245); cf. collegium iudicum formae civitatis tuendae (Eg. R.A. 44, of Italian constitutional court)
.leg legislator legum lator, legis lator, nomotheta, ae m. (Quint. 10, 1, 70)
.leg parliament, legislature, (national) assembly parlamentum, i+
n., senatus, ūs, m., coetus legatorum popularium (Eg. D.L. 22), coetus legum
latorum popularium (Eg. D.L. 32), coetus oratorum popularium (Eg. D.L. 47)
.leg representative
(generally) lźgātus, i m. (Eg. S.L. 25, of
representative of book publishers); (in
political assembly: congressman, deputy)
orator popularis (Eg. D.L. 41), legum lator popularis (Eg. S.L. 91),
orator popularis (Eg. D.L. 47) [see
also legislator]
.lit dénouement catastrophź, źs f.
.lit myth
veterum (v. antīquōrum) fābula, fābulāris histōria (Eg. R.A. 23:
"sarcophagus fabularem historiam exhibens Meleagri")
.lit mythology
(myths, collectively)
veterum (v. antīquōrum) fābulae;
(study of myths) mythologia,
ae f.
.lit novel fabula Romanensis (Huet, etc.), fabula
Milesia (Eg. L.D.I. 105), ? mythistoria, ae f. (Capitol. Macr. 1, 3; cf. Mod.
Gr. muqistoria, muqistorhma,
novel) <
Dubito an mythistoria competat.
Invenitur apud antiquos semel tantum, in Historia Augusta; mythistoricus
semel quoque, in alia Historiae Augustae vita. Spectant haec voces ad fabellas parum graves de rebus
historicis. || Capitolinus, Opellius Macrinus 1, 3-5:
"Et Iunio quidem Cordo studium fuit eorum imperatorum vitas edere quos
obscuriores videbat. Qui non multum
profecit; nam et pauca repperit et indigna memoratu, adserens se minima quaeque
persecuturum, quasi vel de Traiano aut Pio aut Marco sciendum sit, quotiens
processerit, quando cibos variaverit et quando vestem mutaverit et quos quando
promoverit. Quae ille omnis exsequendo
libros mythistoriis replevit talia scribendo, cum omnino rerum vilium
aut nulla scribenda sint aut nimis pauca." Trans. Magie (Loeb series): "By searching out all this sort
of thing and recording it, he filled his books with gossip." Trans. Burcan (Budé series): "Ą force
de quźter tous ces détails, il a rempli ses livres de romans historiques en
notant de pareilles vetilles"; note ad 1, 5: "mythistoriis: Locution
propre a l'HA; cf. Q 1, 2 (ou Marius Maximus est crédité de mythistorica
volumina et correlativement dénigré).
Il s'agit d'une historiographe d'historiettes (fabellae)
assaisonnée de ragots [gossip]: 'legat Cordum qui haec omnia usque ad fabellam
scripsit' (Max., 31, 4). Fabella
equivaut ici comme mythistoria ą l'acception méprisante et péjorative du
grec muqouV legein." ||
ThLGr: "muqistoria, hV, Historia fabularis, ut Suet. in Tib.: Maxime tamen
curavit historiae fabularis notitiam usque ad ineptias atque derisum. Aelius Spart. in suis Historiis [Macrin. c.
1 (qui in edd. Capitolini)] citat aliquando muqistoriaV. Bud." ||
Forc.: "mythistoria
... narratio fabulosa et frivola ... Capitol. Marcrin. 1. ||
Forc. "fabularis ... idem ac fabulosus, ut Historia
fabularis in qua multa falsa. Suet.
Tib. 70. Maxime tamen curavit historiae fabularis notitiam." ||
ThLL: "mythistoria ... i.q. narratio fabulosa: Capitol.
Opil. 1, 5 (de Iunio Cordo viliora quaeque de imperatoribus
referente)" || Vopiscus, Firmus, 1, 2 (noting that Suet and
Marius Maximus omitted or passed over quickly minor tyrant-emperors): "Et
de Suetonio non miramur, cui familiare fuit amare brevitatem. Quid Marius Maximus, homo omnium
verbosissimus, qui et mythistoricis se voluminibus implicavit, num ad
istam descriptionem descendit?"
Trans. Magie (Loeb series): "who involved himself in
pseudo-historical works." || Forc.: "mythistoricus ...
fabulosus, mixtus ex historia et fabulis, ut mythistorica volumina,
Vopisc. Firm. 1" || ThLL: "mythistoricus ... i.q.
narrationes fabulosas continens: Vopisc. quatt. tyr. 1, 2" ||
Christian Hoffmann, Dissertatio mythistorica de terrore panico
([Jenae?], 1669). Hoc tantum apud WC
inveni; puto me et aliubi apud recentiores vocem mythistoricus vidisse,
ita adhibitam ut significare videretur, tamquam hic, "ad criticam fabularum
veterum investigationem pertinens."
.locl canton (Swiss) pagus, i m. (Pharm. Helv. [1872] iii)
.locl city councilman, town councilman decurio, onis m.
(Eg. D.L. 10; Eg. S.L. 40)
.locl governor gubernator, ōris m. (Ducrue 220, of Spanish provinces in New World)
.locl mayor
consul, is m. (Holberg, etc.), urbis praefectus (Ducrue 218), magister urbis (Eg. D.L. 7; Eg. S.L. 89), magister (with
name of city or town) (Eg. S.L. 89: "magister Carthaginis ... Romae
magister"), moderator urbis (Eg. D.L. 13), oppidi magister (Eg. D.L. 50)
.math
analysis (math.: branch of mathematics including calculus and related
fields) analysis, is f. (Gauss VI,
42); adj. analyticus, a, um (Gauss VI, 42)
.math average
valor medius (Gauss IV, 6: "haecce quantitas k, quae re verā
est medium omnium errorum possibilium, seu valor medius ipsius x"),
numerus medius; adj. medius;
average temperature calor
medius
.math billion (US), a thousand millions (Br.) miliardum, i n.
(Eg. S.L. 87)
.math
coefficient coėfficiens, ntis m.
(Gauss VI, 29 et passim)
.math
constant (math.) constans, ntis
m. (Gauss V, 36)
.math
cosine (math.) cosinus, ūs m.
(Gauss VI, 32)
.math
decimal: to sex decimal places
ad sex figuras decimales (Gauss VI, 29: "nisi tabulis logarithmorum
maioribus ad septem vel saltem ad sex figureas decimales constructis
perficiantur")
.math diameter diametros, i f. (Vitr.; Col.)
.math digit nota numeri, cifra, ae+ f.
(Maigne; Niermeye; Latham); a
ten-digit number numerus decem
notis constans (Eg. D.L. 39)
.math ellipse (geometrical) ellipsis, is f. (*) (Eg. R.A. 126)
.math
equation aequatio, ōnis f.
(Gauss VI, 30)
.math
factor (math.) factor, ōris m.
(Gauss VI, 46)
.math
formula (math.) formula, ae f.
(Gauss VI, 32)
.math
function (math.) functio,
ōnis (Gauss V, 32)
.math
logarithm logarithmus, i m.
(Gauss VI, 28)
.math
mathematics mathźsis, is f.
(Gauss VI, 39)
.math million millio, ōnis+ (*) m. (Ducrue 232)
.math negative
(math.) negātīvus, a, um
(Gauss IV, 10 et passim)
.math numeral: Arabic numeral numerus Arabicus (Rabikauskas 150:
"signa numeris sic dictis Arabicis expressa"), nota numeri
Arabica; Roman numeral numerus Romānus, nota numeri Romāna
.math positive
(math.) positīvus, a, um
(Gauss IV, 10 et passim)
.math probability
(math.) probabilitas, ātis
f. (Gauss IV, 8 et passim)
.math
radius (geometry) circuli radius
(Gauss VI, 42)
.math rectangle rectogōnum, i n. (Souter citing Grom.),
orthogōnium, i+ (Latham; Anc. Gr.), rectangulum, i* n. (Latham)
.math rectangular rectiangulus, a, um (Souter and Gaffiot,
citing Grom.; Eg. S.L. 48; Eg. R.A. 69), quadriangulus, a, um (Eg. S.L. 71),
orthogōnus, a, um+ (Latham)
.math
sine (math.) sinus, ūs m. (Gauss
VI, 32)
.math
solve (for a quantity), find (a quantity through calculation) eruere (Gauss VI, 34: "paucisque
tentaminibus eruitur u = 0.24388"; Gauss VI, 42: "quod non possit
aeque concinne per analysin erui")
.math trigonometric trigonometricus, a, um* (Bonon. Acad. I, 286)
.math
value (math.) valor, ōris m.
(Gauss V, 37 et passim)
.math
vector radius vector (radii
vectōris) (Gauss VI, 29)
.math zero zerum numerus (Eg. D.L. 18)
.mdv duchess ducissa, ae f. (Ducrue 263)
.mdv Gothic Gothicus,
a, um (Eg. R.A. 51); Gothic style genus Gothicum (Eg. R.A. 51, 102:
"ecclesia ... Gothico structurae genere ... est exstructa"), cf.
70-71: "ad artis Gothicae praecepta")
.mdv medieval
mediaevalis, e*, mediaevus, a, um* (for formation, cf. primaevus)
.mdv middle ages
media aetas (Eg. D.L. 5), medium aevum (Eg. S.L. 100)
.mdv Viking Vikingus, i m. (Eg. S.L. 19), Normannus, i
m. (Eg. S.L. 19; Eg. R.A. 49: "ea aedes, incendio a Normannis anno 1084
vastata")
.med acupuncture acupunctura, ae* f. (De acupuntura,
Bonn, 1826)
.med amputate abscindere (Ducrue 240: "ut manus vel pedes ... paulatim intumescant ... ut abscindi necesse habeant")
.med anesthesia narcosis, is f. (Pharm. Austr. 22: "aether pro narcosi"; Pharm. Helv. [1907] 28: "aether pro narcosi")
.med anesthetic
.med antibacterial, sterilizing cf. germicida* (Pharm. Austr. xxviii: "sterilisatio medicaminum ne efficiatur additis substantiis germicidis ... Medicamina quibus aut a natura aut a praeparatione vires germicidae insunt, sterilefacere haud necesse est")
.med antibody
.med antiseptic adj. ? antisepticus, a, um* (Pharm. Austr. xxvii; Eg. S.L. 103: medicamentum antisepticum)
.med chiropractic chīropraxia, ae* f., chīropractica, ae (or
ź, źs)* f. (Mod. Gr. ceiropraktikh) < For the formation of chiropraxia,
cf. protopraxia (Plin. Ep.), Anc. Gr. duspraxia, eupraxia, isopraxia, etc.
.med chiropractor chīropractus, i* m. < For the formation, cf. Anc. Gr. dhmosiopraktoV, austhropraktoV, autopraktoV, etc.
.med clinic, clinical cf. Pharm. Austr. ix: "in selectione medicaminum ... prae ceteris rationes scientificae et clinica experientia consulta fuerint"; idem: "collegia medicorum primariorum necnon professores, qui diversis clinicis praesunt, invitati sunt indicare quae medicamina in elenchum recipienda"
.med crutch fulmentum subalare
.med dose dosis, is f. (Pharm. Austr. xx: "medicamina ... in qua dosi expedienda sint"; idid. xxii: "medicaimin ... si a medico in maiore dosi praescribuntur")
.med ether (diethyl ether, anaesthetic) aether, eris m. (Pharm. Austr. 22: "aether pro narcosi")
.med hospital
nosocomium, i n. (Eg. D.L. 42), valetudinarium, i n. (Eg. D.L. 10)
.med immune (med.)
.med inject
(aliquid) in venas (alicuius) immittere, in venas inicere (Eg. S.L. 70:
"in eius venas iniectum 'serum veritatis,' id est sodium
Thopalense"). < LS:
"immitto: ... canalibus
aqua
immissa,
Caes. B. C. 2, 10, 6;
... cloacam
privatam
in
publicum,
ib. 43, 23, 1; and: puram
aquam
in
alvum,
Cels. 2, 12."
.med injection (medical) iniectio hypodermatica* (Pharm. Austr. xxvii: "liquores detinati ad iniectionem intravenosam aut hypodermaticam ne dispensentur nisi sterilefacti")
.med mental hospital, asylum manicomīum, i* n., phrźnocomīum, i* n.
.med neurological neurologicus, a, um* (Eg. S.L. 80)
.med nursing home (for elderly) gerontocomīum, i*
n. (Eg. D.L. 10)
.med obstetrics, obstetrician
.med operation (surgical) sectio chirurgica (Eg. S.L. 32)
.med physical therapist, physiotherapist iatralipta, ae m. (Cels. 1, 1; Plin. Ep. 10, 5; Petr. 28, 3), cinźsitherapeuta, ae* m. < The alipta was apparently a combination of masseur and personal trainer; the iatrolipta (the first element of the compound being from iatroV, medical doctor), one who used similar techniques in treating the sick. The term is thus appropriate for physical therapists, who use massage and exercise for physical rehabilitation. Plin. Ep. 10, 5: "proximo anno, domine, gravissima valetudine usque ad periculum vitae vexatus iatralipten assumpsi"; Cels. 1, 1: "sanus homo, qui et bene valet et suae spontis est, nullis obligare se legibus debet, ac neque medico neque iatraliptā egere." || EB s.v. physical medicine and rehabilitation: "also called Physiatry, Physical Therapy, or Rehabilitation Medicine, medical specialty concerned with the treatment of chronic disabilities and with the restoration of normal functioning to the disabled through physical modes of treatment, such as exercise. This specialized medical service is generally aimed at rehabilitating persons disabled by pain or ailments affecting the motor functions of the body ... The therapeutic means most commonly employed include heat, massage, exercise, electrical currents, and functional training." OED s.v. physiotherapy: " The treatment of disease, injury, or deformity by physical methods, such as massage, exercise, and the application of heat, light, fresh air, and other external influences." || Iatralipta: "masseur" (OLD); "surgeon who practices by annointment, friction and the like, Plin. Ep.10.5(4), Cels. 1.1, Gal. 13.104, Paul. Aeg. 3.47; hence iatr-aleiptikh (sc. tecnh), practice of an iatraleipthV, Plin. H.N. 29.4 " (Lidell-Scott); "a physician who cures by anointing, an ointment-doctor, Cels. 1, 1; Plin. Ep. 10, 4, 1; Petr. 28, 3" (LS); "qui traite par les frictions, masseur" (Gaffiot). || Alipta: "one who annoints (athletes), a trainer of wrestlers or other gymnasts" (OLD); " anointer: hence (cf. aleifw 1) trainer in gymnasia ... Lat. aliptes, bath-attendant, Juv. 6.422" (Lidell-Scott); "the manager in the school for wrestlers, who took care that the wrestlers anointed their bodies with unguents, in order to give them the necessary suppleness, and exercised them in the ring, master of wrestling, or of the ring: ut aliptae, virium et coloris rationem habere, Cic. Fam. 1, 9, 15; geometres, pictor, aliptes, Juv. 3, 76; aliptā egere, Cels. 1, 1" (LS); "celui qui frotte ou parfume les athltčtes ou les baigneurs, masseur" (Gaffiot).
.med physical therapy, physiotherapy iatralipsia, ae* f., cinźsitherapīa,
ae* f. (Helf.), cinźsitherapeusia, ae* f.
.med prosthesis prothesis (Eg. D.L. 55: "prothesis
cruralis") < potius "prosthesis,"
si omnino accipiendum
.med pulse (medical) pulsus, ūs m. (Eg.
D.L. 56)
.med quarantine
.med recuperate, get
better (after sickness) a morbo
recreari, convalescere, revalescere
.med specialist (doctor) medicus in
speciali disciplina versatus (Eg. S.L. 79)
.med symptom symptōma, atis n. (Souter; Bonon. Acad. I, 310), signum morbi diagnosticum (Bonon. Acad. I, 307)
.med syringe, hypodermic needle syringa
hypodermica* (v. subcutanea*), syringa, ae f. (Veget.; Latham; Eg. S.L. 70,
75) < Forc.: "syringa
... injectio, Veget. 1 Veterin. 28, 7.
Souter: "syringa: a hole for injection, hence an injection
[eundum locum laudat]."
.med wheel-chair sella subrotata, sella rotalis (Eg. S.L. 55)
.med x-ray radius Roentgenianus (Eg. D.L. 33)
.mil base
(military) statīva, orum n.
pl., castra stativa n. pl. (Eg. S.L. 59), statio, onis f. (Eg. S.L. 35; Eg.
S.L. 60: "stationem militum Gallorum"), statio militaris (Eg. S.L.
92); (chemistry: opposite of
acid) corpus basicum (Pharm. Helv. [1872] v: "vis a nobis
requisita acidorum et corporus basicorum satis accurate exquiri potest")
.mil bunker subterraneum receptaculum loricatum (Eg.
S.L. 47)
.mil civil war bellum intestīnum (Eg. S.L. 56), bellum
civile (Eg. S.L. 56)
.mil detention facility, POW camp, concentration camp,
prison camp < campus captivis
custodiendis (Eg. S.L. 79)
.mil mercenary
miles mercennarius (Eg. R.A. 87)
.mil navy classis, is f., classis navalis (Eg. D.L.
58), classiarii, orum m. p. (Eg. S.L. 8), classis militaris (Eg. S.L. 27); member of the navy (miles) classicus (Eg. D.L. 27),
classiarius, i m. (Eg. S.L. 8)
.mil pacifist,
antiwar activist, opponent of war belli osor,
misopolemus, i* m., īrenista, ae* m.
.mil paratrooper miles deciduus (Eg. D.L. 18, 38)
.mil recruit subst. (new soldier) tīro miles (Cic.
Phil. 11, 15, 39)
.mil reserves (army, navy, etc.) subsidiarii, orum m. pl.
.mil strategy (military) < res
strategica (Eg. D.L. 58: "milites ... omnia loca quae rei strategicae
interessent ... occupaverunt")
.mil1 air force
classis aėria (Eg. D.L. 32), classis aėronautica (Eg. S.L. 21)
.mil1 border patrol, border guard miles
limitaneus (Eg. D.L. 31)
.mil1 coast guard, member of miles litoreus (Eg. D.L. 43), custos litoris
(Eg. D.L. 43)
.mony coin numisma, atis n. (Eg. S.L. 57)
.mony coin: head (of coin) pars adversa (Eg. S.L. 57)
.mony dollar thalerus, i+ m. (Ducrue
231: "thalerorum hispanicorum"), dollarium,
i* n. (Eg. D.L. 22 )
.mony tail (of coin) pars aversa (Eg. S.L. 57)
.msc accompany
(music) succinere
.msc acoustic
(guitar, etc.) anelectricus,
a, um*
.msc band
(musical group) aenatores,
um m. pl. (Eg. D.L. 15), manus aeneatorum (Eg. S.L. 50)
.msc compose (music) modos musicos facere (Ter.; Eg. S.L. 34)
.msc concert concentus
(mūsicus) (Eg. S.L. 34); give a
concert, perform a concert
concentum edere (Eg. S.L. 34)
< concentus polyphonicus (Eg. S.L. 99)
.msc concert hall, symphony hall odźum, i n. (Eg. S.L. 34)
.msc conduct (orchestra) moderari (Eg. S.L. 99: "Karajan in Petriana Baslicia Romae
concentum polyphonicum moderatur")
.msc conductor (of orchestra or chorus) mūsicźs magister (Eg. S.L. 99)
.msc lyrics (words of song) (cantici v. cantilźnae) verba; Hammerstein wrote the lyrics, Rogers
wrote the music Hammerstein cantici
verba scripsit, haec Rogers modis musicis aptavit
.msc note (in
musical notation) nota mūsica
(Quint. 1, 12, 14)
.msc opera fabula melica, drāma mūsicum (Eg. S.L. 39;
Eg. L.D.I. 109), drāma melicum < Melodrama
(Eg. R.A. 50) perperam confictum videtur.
Quo modo distinguendum musical (e.g. Broadway musical) et opera?
.msc opera house ōdźum, i n., theātrum mūsicum (Eg. L.D.I.
109)
.msc orchestra (group of
musicians performing together) sympōnia, ae f. (Eg. S.L. 99: "fornices
ac tholus ... vocibus ad symphoniam canentium resonuerunt"), symphoniaci,
orum m. pl. (Eg. S.L. 99); (parterre, main floor seating in auditorium or opera house) ima cavea, orchźstra, ae f. (most
appropriate for front part of main floor seating)
.msc orchestra member, musician in an orchestra symphonķacus, i
(Eg. S.L. 34)
.msr acre iūgerum Anglicum
.msr centimeter centimetrum, i n. (Pharm. Austr. xxiv)
.msr cubic meter metrum cubicum (Eg. D.L. 50)
.msr gram gramma, atis n. (Pharm. Nosocom. passim; cf. Pharm.
Austr. 6: "e decigrammis ... et grammis"; ibid. 7:
"decigrammata"; ibid.: "decigramma 1 ... cum decigrammis
... decigrammata"; Eg. S.L. 65)
.msr hectare
iūgerum decametricum*, hecatontachōrium, i* n., hecantontarea, ae* (Eg.
S.L. 92) < For iugerum
decametricum, note the international tendency to adapt various traditional
land measure names to the hectare: "The hectare is, by
subsequent definition, equal to a djerib in Turkey, a jerib in
Iran, a kung ch'ing in mainland China, a manzana in Argentina,
and a bunder in the Netherlands" (EB s.v. hectare).
.msr
inch uncia, ae f. (Front.;
Plin.)
.msr kilo(gram)
chiliogramma, atis* n. (Eg. D.L. 56)
.msr kilometer
chiliometrum, i* n. (Eg. D.L. 21)
.msr liter litra, ae f. (Pharm. Austr. 397)
.msr meter metrum, i* n. (Pharm. Austr. 422; Eg. D.L. 14; Eg. S.L. 41)
.msr metric system
mensūra decametrica* (v. dźnaria)
.msr millimeter millimetrum, i n. (Pharm. Austr. xxiv)
.msr pint sextarius, i m.
.msr square kilometer chiliómetrum quadratum (Eg. D.L. 34)
.mtg abstain
(not vote) suffragiis
ferendis abstinźre (Eg. S.L. 68)
.mtrl natural gas
methānum, i* n. (Eg. D.L. 21), vapor accensibilis (v. combustilis*),
gasium naturale (v. terrigenum) (Eg. S.L. 17: "cum gasio naturali seu
terrigeno abundet")
.mtrl petroleum: drill (for oil)
.mtrl petroleum: oil rig, oil derrick
.narc addiction to drugs toxicomania, ae f. (Eg. D.L. 16)
.narc cocaine cocaļnum, i* n. (Pharm. Austr. 81; Eg. D.L. 16)
.narc drug
(addictive or narcotic)
medicamentum psychotrophicum (Eg. D.L. 16), venźnum (Eg. D.L. 16; in its
most general sense venenum refers to any substance "that powerfully
affects or changes the condition of the body," LS), medicamentum
stupefaciens (v. inebrians v. narcōticum v. voluptarium), medicamentum stupefactivus+
(Eg. S.L. 91), ebriāmen, inis n. (appropriate for both drugs and alcohol)
.narc drug addict
toxicomanźs, is* m. (Eg. D.L. 16)
[cf. alcoholic]
.narc hashish
sucus cannabinus (LRL), hasīsum, i* n. (Eg. D.L. 16; Eg. S.L. 18; LRL)
.narc heroin
hźrōīnum, i* m. (Eg. D.L. 16; Eg. S.L. 18)
.narc intoxicant, intoxicating substance ebriāmen, inis n. (Tert. de Jejun. 9, of alcoholic drinks)
.narc intoxicate inebriare
.narc marijuana
cannabis Indica (Pharm.
Austr. 201: "herba cannabis Indicae: ... odor herbae, praesertim
tritae aut paulum calefactae, est peculiaris narcoticus"), cannabis (accensibilis v. inebrians v. ebriōsa), folia
cannabina n. pl., ? marihuāna, ae* f. (Eg. D.L. 16; LRL)
.narc marijuana cigarette, reefer, joint sigarellum* cannįbinum, volūmen cannįbinum
.narc morphine morphinum, i* n. (Pharm. Nosocom. 31; Pharm. Austr. 246-47; Eg. D.L. 16; Eg. S.L. 18)
.narc narcotic medicamentum narcoticum* (cf. Pharm. Austr. xv: "in simplicibus quibusdam sic dictis narcoticis vel heroicis")
.narc opium opium, i n. (Eg. D.L. 16)
.narc snort coke, etc. cf. pulvis sternutatorius (Pharm. Austr. 413)
.nucl atomic
atomicus, a, um* (Eg. D.L. 27); atomic
energy vis atomica* (Eg. D.L.
28); atomic radiation radiationes atomicae* (Eg. D.L. 39)
.ofc office (place where
business is transacted, office building, white-collar work-place) tractatorium, i n.
(Sid.), statio, onis f. (Cod. Th.; Cod. Just.), taberna, ae f., sedes, is f.
(with appropriate genitive), officiorum sedes (Eg. D.L. 21, 29); (separate room or space for one or a few
within larger work-place) scriptorium,
i+ n., musź(ol)um, i* n., cella, ae f., officiorum sedes (Eg. D.L.
22), officii sedes (Eg. S.L. 29: "generalis praectus exercitūs ... dum
Matriti in officii sui sedem vehitur, est ex insidiis necatus"; Eg. S.L.
82: "cum ... ex aedibus suis ad officii sedem se conferret")
.off admiral
(mil.) thalassarchus, i*,
praefectus classis, imperator classis (LRL)
.off marines
manuballistarii classici m. p. (LRL)
< classiarii (Eg. S.L. 60)
.off officer (military)
.off rank
.off. army: general (lieutant-, major-, bridagier-),
colonel (lieutenant-), major, captain, lieutenant (first and second), sergeant,
corporal, private
.off. navy: admiral, commodore, captain, commander,
lieutenant, ensign
.off0 general subst. (military) generalis praefectus exercitūs (Eg. D.L. 58:
"Kenanus Evren, generalis praefectus primorum militiae, una cum
generalibus praefectis exercitūs, classis navalis et aeriae ... est rerum
potitus"; Eg. S.L. 28
.off1 major-general
praefectus legionum (LRL s.v. generale di divisione)
.off2 brigadier-general praefectus cohortium (LRL s.v. generale di brigata)
.off3 colonel
(mil.) chiliarchus, i m.
(LRL), tribūnus militum (LRL, Eg. S.L. 30
.off4 major
(mil.) centurio maior (LRL,
Eg. S.L. 30
.off5 captain
(mil.) centūrio, ōnis m.
(LRL)
.off6 lieutenant
(mil.) succentūrio, ōnis m.
(LRL)
.off7 sergeant
(mil.) decūrio, ōnis m.
(LRL)
.off8 corporal
(mil.) optio, ōnis m. (LRL,
Eg. S.L. 30
.off9 private
(mil.) miles gregarius (Eg.
S.L. 30
.orch banjo
cithara Americāna
.orch brass: trumpet tuba, ae f. (Eg. S.L. 49)
.orch clavichord
clavichordum+ pristinum (v. mensāle v. epitrapezium)
.orch guitar
cithara (Hispanica)
.orch harpsicord
clavicymbalum, i+ n.
.orch key (of
musical instrument) pinn(ul)a
(tactilis); (of typewriter, computer) malleolus, i m. (Eg. S.L. 88)
.orch lute
lautus, i+ m. (Latham; Maigne), testūdo, inis f. (in
antiquity, any arch-shaped string instrument; applied to lute specifically
since Renaissance)
.orch organ (musical
instrument) organum, i n. (Aug.; Cass.), organum mūsicum (Eg. R.A. 61
.orch pianist clavichordista, ae* m. < plectrocymbalista* (Eg. S.L. 34)
.orch piano clavichordum, i+ n. < plectrocymbalum* (Eg. S.L. 33)
.orch sitar cithara Indica
.orch strings: double-bass contrabassus, i* m., fides statāria
.orch strings:
violin violīnum, i* n., violīna, ae* f., fidicula,
ae (*) f. < fidicula violina (Eg.
D.L. 45)
.orch winds: bassoon fagottum, i* n., tibia gravķsona (v. barżtona)
.orch winds: clarinet clarinźta, ae* f., tibia unicalama
.orch winds: flute tibia obliqua
.orch winds: oboe tibia Gallica (cf. LRL: tibia altisona Gallica), tibia bicalama* (cf. unicalamus) || EB s.v. oboe: "Hautbois (French: 'high [i.e., loud] wood'), or oboe, was originally one of the names of the shawm, the violently powerful instrument of outdoor ceremonial. The oboe proper (i.e., the orchestral instrument), however, was the mid-17th-century invention of two French court musicians." EB s.v. bassoon: "The development of the bassoon, which is the bass voice of the woodwinds, is believed to have closely followed the reconstitution of the shawm as an oboe."
.orch winds: recorder (musical instrument) tibia recta (v. pristina)
.orch winds: reed (of wind instrument) li(n)gula, ae f. (Plin. 16, 171)
.phlg archeological
angīologicus, a, um*, archaeologicus, a, um* (Eg. D.L. 17)
.phlg archeologist
angīologus, i* m., archaeologus, i* m. (Eg. S.L. 23, 108) < nonne "archaeologus" potius
"classicist" sonare debet?)
.phlg archeology
angīologia, ae* f., archaeologia, ae* f.
.phlg classic, classical classicus, a, um (Eg. L.D.I. 111: "praestantium auctorum,
quos classicos dicimus"; Eg. R.A. 142: "Museum Gregorianum Profanum
abundant artis operis, quae aetate 'classicā,' quam dicunt, sunt fabre facta")
.phlg classicist antiquarius, i m., antiquitatis
studiosus (cf. Kopp 2: "Inter philologos etiam, aliosque qui
antiquitatis studio tenentur, raro reperies veterum scripturarum
curiosum"), palaeologus, i* m., antiquitatis
studiosus (Eg. R.A. 48), rerum antiquarum perītus (Eg. R.A. 57)
.phlg classics, classical studies
antiquitates (Graecae et Romanae) (f. pl.), philologia Graeca et Romana,
palaeologia, ae* f.
.phlg excavate (archeology) effodere (Eg. S.L. 93; Eg. R.A. 11: "in
aedibus quarum parietinae sunt ex parte effossae")
.phlg excavations (archeologoical) effosiones, um f. pl. (Eg. S.L. 23),
fossiones, um f. pl. (Eg. R.A. 57 133)
.phlg literary studies
philologia, ae f.
.phlg paleographer palaeographiae* perītus (v. studiōsus), antiquarius, i m. (LS: "one that understands reading and copying ancient manuscripts, Cod. Th. 4, 8, 2; Aus. Ep. 16 al.") < At antiquarius sonat etiam "one that is fond of or employs himself about antiquities" (LS), hoc est fere "classicist"; nescio igitur an hic sufficiat. Palaeographus significare oportet "antiquus scriptor," vel "qui antiquo more scribit."
.phlg paleography ars palaeographica*, palaeographia* critica
(Kopp 3), ars antiquaria (LS: "the art of reading and copying ancient
manuscripts, Hier. Ep. ad Flor. 5, 1"); cf. res diplomatica* (Mabillon, De
re diplomatica; Kopp 3), diplomatica, ae* f. (Rabikauskas, Diplomatica
pontificia) < The term (res)
diplomatica is often used as approximately synonymous with palaeographia;
but when the terms are used precisely, diplomatica deals with official
documents (such as deeds and charters), palaeographia with writings of
all sorts. || Palaeographia apud Montfauconium (qui videtur primum hoc
vocabulo esse usus, OED s.v. palaeography) idem valet ac "vetus
scriptura"; hoc videtur mihi vox palaeographia paene necessario
significare, potius quam "veteris scripturae legendae
disciplina." Attamen vide huius
vocabuli apud Kopp usum. Kopp 2:
"Neque enim ulla bonarum artium magis neglecta ... iacet quam
palaeographia, cuius perexiguam partem vix emplectuntur necessitate coacti
artis diplomaticae studiosi. Inter
philologos etiam, aliosque qui antiquitatis studio tenentur, raro reperies
veterum scripturarum curiosum. Quos
tamen ipsos, si palaeographia non imbuti sunt, cum doctis analphabetis haud
iniuria comparaveris." Kopp 3:
"Equidem ab initio rei diplomaticae tantum operam navavi ... Sed haecce
palaestra cum nimis angusta mihi deinde videretur ... iam primum spatium minus
actis circumscriptum finisbus quaesivi, maiora gravioraque amplexus. Quo factum est u palaeographiae criticae
condendae magnos susciperem labores, quaelibet excutiens scripta sive in
marmore, sive in aere, sive in membrana, sive in papyro, sive in argilla, sive
in quavis alia materia." Everado
Audrich, Institutiones antiquariae, quibus praesidia pro graecis
latinisque scriptoribus, nummis et marmoribus facilius intelligendis
proponuntur, ac plurima ad numerorum et vocum compendia ad chronologiam et palaeographiam
spectantia accurate explicantur (Florentiae,
1756) [liber invenitur apud Univ. Cincinnati]
.phon dial vb.
.phys air pressure, atmospheric pressure aėris vis pressoria (Bonon. Acad. I, 311), aėris pression (Bonon. Acad. I, 312), atmosphaerae* pondus (Bonon. Acad. I, 311)
.phys atomic weight pondus atomicum (Pharm. Austr. xx)
.phys
big bang
.phys
entropy
.phys
equilibrium (physics)
aequilibrium, i n. (Gauss V, 35)
.phys gravity
(physics) gravitas, ātis f.
(Gauss V, 31; Eg. S.L. 81)
.phys magnet magnźs, źtis m.
.phys magnetic
magnźticus, a, um (Eg. D.L. 18)
.phys microwave
adj. microcymaticus, a,
um*
.phys neutron
neutrō, ōnis* m. (Eg. D.L. 27)
.phys neutron bomb
pyrobolus* neutronicus* (Eg. D.L. 27)
.phys prism adj. prismaticus, a, um (Pharm. Austr. 10: "crystalli prismaticae")
.phys
prismatic prismaticus, a, um*
(Gauss V, 34)
.phys
quantum physics, quantum mechanics
.phys relativity
(physics) relativitas, atis* f. (Eg. D.L. 45)
.plc curfew
ignitegium, i+ n., interdicta domuegressio* (Eg. D.L. 58),
interdicta egressio e domo (Eg. D.L. 58);
a curfew was imposed
nocturna egressio e domibus vetita est (Eg. S.L. 30)
.plc detective
criminum vestigator, criminis detector (Eg. S.L. 64) [see also private
investigator]
.plc electronic eavesdropping equipment, bug
.plc FBI
Corpus Vestigatorum Foederaticum;
FBI agent foederaticus criminum vestigator < Officium Foederatum Vestigatorium* (Eg.
S.L. 26)
.plc national guard, Spanish guardia civil,
Italian carabinieri, etc.
milites a publica tutela (Eg. D.L. 36; Eg. S.L. 109)
.plc plain-clothes policeman tectus publicae securitatis custos (Eg. S.L.
82)
.plc policeman, police officer publicae securitatis custos
(Eg. D.L. 26, Eg. S.L. 72), biocōlŷta, ae m. (Eg. D.L. 26, Eg. S.L. 72)
.plc private investigator, private eye privatus scelerum
investigator (Eg. S.L. 64) [see also detective]
.plc security guard securitatis custos (Eg. S.L. 106),
securitatis tutor (Eg. S.L. 106)
.plc undercover officer, undercover police agent tectus
vigil (Eg. S.L. 108)
.plnt plant planta, ae f., stirps, is f. (Eg. D.L. 34),
vegetabile, is+ n., vegetale, is n.
.plnt plant kingdom regnum vegetabile+ (Pharm. Austr. xvi)
.plnt sea-weed alga, ae f.
.pol ballot suffragium, i n., tabella, ae f.; secret ballot tacitum suffragium (Plin. Ep. 3, 20, 7); place where ballots are counted diribitorium (suffragiorum)
.pol ballot:
rig ballots suffragia consulto adulterare (Eg. S.L. 76)
.pol ballot-box urna, ae f.
.pol ballot-counter (suffragiorum) diribitor (Eg. S.L. 76)
.pol conservative
subst. < rerum
conservandarum fautor (Eg. D.L. 58)
.pol elect
eligere (Eg. D.L. 47)
.pol election
comitia (Eg. S.L. 41: "cum comitia habeantur creandis
magistratibus"; Eg. S.L. 62: "civile imperium comitiis habitis recens
est restitutum")
.pol election day dies comitialis (Cic. Q. Fr. 2, 2, 3)
.pol electoral college collźgium electōrum praesidialium < Cf. use of elector in Latin for the electors of the
Holy Roman Empire.
.pol extremist, radical extremarum partium sectator (Eg. D.L. 26), extremarum partium
fautor (Eg. S.L. 41)
.pol leftist
sinister (Eg. S.L. 67: "extremarum partium sinistrarum
sectator")
.pol left-wing extremist extremarum partium sinistrarum sectator (cf. Eg. D.L. 57:
"extremarum partium dexterarum sectator")
.pol party (political) partes, ium f. (Eg. D.L. 26), factio
politica (Eg. D.L. 58), factio civica (Eg. S.L. 62)
.pol politician cf. magistratus, ūs m.
.pol poll (public opinion) dźmoscopia, ae* f.; adj. dźmoscopicus, a, um* (Eg. S.L. 76)
.pol presidential election comitia praesidalia, comitia praesidi
creando
.pol referendum populi scitum
.pol right-wing extremist extremarum partium dexterarum sectator (Eg.
D.L. 57)
.pol suffrage, right to vote suffragium, i n., ius suffragii, ius suffragii ferendi (Eg. S.L. 41)
.pol tabulate ballots, talley ballots suffragia diribźre (Varr. R. R. 3, 2, 1)
.pol vote vb. suffragium ferre (Eg. D.L. 47)
.pol voter elector, ōris m. (Eg. S.L. 41)
.pol voting subst. suffragii latio (Liv.; Eg. R.A. 41)
.pol voting machine
.ppl black, negro subst. nigrīta, ae m., homo nigricolor (Eg. S.L. 61)
.ppl Freemason
Francomurarius, i m. (Eg. S.L. 54; Eg. R.A. 88)
.ppl Indian
(native habitant of the Americas)
Indus, i m. (Ducrue 222, 239: "nosto nauarcho, qui Indus
erat Californicus"), Indus (Occidentalis v.
Americāus), aborīgo (Americānus), autochton (Americānus) (Eg. D.L. 34:
"authocthones, qui ea tenent loca et India solent appellari"; Eg.
S.L. 20: "propter animos infestos et incursūs authocthonum advenae
Norvegienses haud diu in regionibus illis manserunt")
.ppl Italian-American Italamericanus, i m., Americanus origine Italus (cf. Eg. S.L. 7:
"sunt autem maximam partem origine Scoti," of inhabitants of Falkland
Islands)
.ppl native subst.
autochthōn, ōnis m. (Eg. D.L. 7)
.ppl Sikh Siccha, ae m. < Sikiensis, is m. (Eg. S.L. 82). Non quadrat -ensis, cum vox de loci nomine non
derivetur. EB: "The word Sikh is derived from the Pali sikkha or
Sanskrit sisya, meaning "disciple.'"
.ppl white subst. (person of white race, Caucasian) homo albicolor,
homo albi coloris (Eg. D.L. 38)
.prim bronze age aetas aenea (cf. Ov. M. 1, 89: aetas aurea;
Ov. M. 1, 125: "aenea proles")
.prim golden age aetas aurea (Ov. M. 1, 89)
.prim iron age aetas ferrea (Eg. R.A. 11; cf. Ov. M. 1, 89
and 127)
.prim megalith ? megalolithus, i* m.
.prim monolith moles monolitha (Eg. R.A. 99, of an obelisk)
.prim neolithic neolithus, a, um*, neolithicus, a, um* (Eg.
S.L. 100: "aetatis neolithicae")
.prim paleolithic
palaeolithicus, a, um*
.prim stone age aetas saxea (cf. aetas aurea, Ov. M. 1,
89) [see also neolithic, paleolithic]
.pun condemn to death capite damnare (Eg. S.L. 37)
.pun gas chamber
cella vaporis letalis <
venenato cella gasii plena (Eg. S.L. 70)
.pun hang (as means of death) (aliquem) suspendio necare (Eg. S.L. 70)
.pun life imprisonment vincula sempiterna (Eg. S.L. 37); sentence to life imprisonment vinculis sempiternis mandare (Eg. S.L. 37)
.pun lynch vb. Lynchiano
more supplicium sumere (Eg. S.L. 69), Lynchiano more trucidare (Eg. S.L. 83)
.punc exclamation point signum exclamationis (Pharm. Austr. xxii)
.punc period (punctuation mark) punctum, i n.
.rac ghetto (hist.:
neighborhood to which Jewish were restricted in European cities) saeptum Iudaeorum
(v. Iudaicum), vīcus Iudaeorum (v. Iudaicum), vīcus clausus Iudaeorum (Eg. R.A.
105); (U.S.: neighborhood of
low-income blacks or immigrants) vīcus nigritarum (v. convenarum v. pauperum) [see also slum]
.rac minority
minor diversae stirpis plebs (Eg. D.L. 13)
.rac race (classification of humans) stirps, is f. (Eg. D.L. 10)
.rac racism invidia (v. odium) (in alienas gentes, in
nigritas, in Iudaeos, etc.) < odium
phyleticum* (Eg. D.L. 23)
.rac segregation, apartheid nigrītarum segregatio < segregatio homninum coloratorum (Eg.
S.L. 70)
.rac Semitic
Semiticus, a, um (Kopp 3: "modo ad litteratae scripturae familias
cognatas, quarum stirpem Semiticam dicunt, spectent")
.rcrd album, disk, single
.rcrd speaker (stereo speaker, loudspeaker) źchźa, orum (*) n. pl. (Vitr. 1, 1, 9 and 5, 5, 2 and 5, 5, 7 of metal sounding-plates used to amplify sound in theater; see Callebat Dict. 99; in modern sense: Lev.; Helf.), megalophōnum, i* n. (LRL; adjective megalofonoV, loud-sounding, is ancient Greek; cf. Mod. Gr. megafono, loudspeaker) < LS: "źchźa, ōrum, n., vessels to increase the sound of the actors' voices in theatre, sounding-vessels, Vitr. 5, 5, 2 (1, 1, 9 written as Greek)." Callebat Dict. 99: "caisse d'un instrument de musique; traduit par vasa aerea, il désigne les 'vases résonateurs.'" Hilgers 177: echea are vasa aerea placed in theater for amplification of sound. || Vitr. 1, 1, 9: "Item theatris vasa area ... quae Gracei echeia appellant, ad symphonias musicas sive concentūs componuntur ... uti vox scaenici ... aucta cum incremento clarior et suavior ad spectatorum perveniat aures." Vitr. 5, 5, 7: "Cum autem ex solidis rebus theatra constituuntur, id est ex structura caementorum, lapide, marmore, quae sonare non possunt, tunc echeis hae rationes sunt explicandae. Vitr. 5, 5, 8: "Multi etiam sollertes architecti, qui in oppidis non magnis theatra constituerunt, propter inopiam fictilibus doliis ita sonantibus electis hac ratiocinatione compositis perfecerunt utilissimos effectus."
.rel ecumenical
(of the entire Catholic Church)
oecūmenicus, a, um (esp. in phrase "concilium
oecūmenicum"); (interfaith,
promoting understanding and conversation between various faiths or
denominations) multarum (v. plurium
v. diversarum) confessionum (v. sectarum) (gen. pl.), pluriconfessionalis, e*,
qui ad confessiones (v. sectas) inter se conciliandas spectat, qui ad
confessionum (v. sectarum) concordiam pertinet
< Oecumenicus (Eg. S.L. 10, of a meeting between Pope and Archbishop
of Canterbury). Concilium
oecumenicum is one in which Roman Catholics from throughout the world
participate, not one between representatives of various faiths.
.rel
fundamentalist, fundamentalism
.rel pilgrim sacer peregrīnātor, peregrīnātor religionis
causā (Eg. R.A. 119)
.rel pilgrimage sacra peregrīnatio (Eg. R.A. 106), peregrīnātio religionis erga (Erasmus)
.rel pray (religious) (Deum v. Dominum) orare, Deum (v. Dominum)
invocare, preces fundere (Eg. D.L. 33)
.rel save (eccl.) salvāre (Vulg.; Hier.; Eg. L.D.I. 117)
.rel savior (eccl.) salvātor, ōris (Vulg.; Aug.; Eg. L.D.I. 117)
.rev assassin sicarius, i m. (Eg. D.L. 7)
.rev coup d'état
subitanea rerum publicarum commutatio (Eg. D.L. 58), subitanea rerum
conversio (Eg. S.L. 21), subitanea rerum mutatio (Eg. S.L. 60)
.rev demonstrate, engage in public protest dissensionem demonstrare (Eg. S.L. 72);
cf. concursum facere (Eg. S.L. 72: "nonnulli Libyes, dominationi tribuni
militum Muammar Al-Ghedafi adversantes ... conglobati sunt ut dissensionem
pacifice demonstrarent ... quo factum ut undecim Libyes, maximam partem
scholastici, qui fecerant concursum, acciperent vulnere")
.rev demonstration, public protest populi concursus (Ducrue 236: "ad evitandum populi concursum," on expulsion of the Jesuits)
.rev guerilla
bellator tectus (Eg. D.L. 48);
guerilla warfare bellum tectum
(Eg. D.L. 55)
.rev hijack (an airplane) (aėronavem) vi abducere (Eg. D.L. 30)
.rev hijacker pirata aėrius (Eg. D.L. 30: "piraticam
aeriam"), praedo aėrius (Eg. S.L. 42)
.rev militant, rebel
.rev overturn
(political) evertere (Eg.
S.L. 30: "conglobati quidam milites ... rei publicae illius moderaturm
everterunt")
.rev revolutionary, rebellious seditiosus, a, um (Eg. D.L.
26), rerum evertendarum studiosus (Eg. D.L. 35), cupidus rerum commutandarum
(Eg. S.L. 37)
.rev suicide bomber tromocrata* sui interemptor (Eg. S.L. 59; cf. Eg. S.L. 109:
"audaces manūs horum tromocratarum eo sunt periculosiores, quod ii sunt
voluntarii sui interemptores, id est parati mortem sponte obire, quos sermone
Iaponico kamikaze appellant")
.rev terrorist tromocrata, ae* m. (Eg. D.L. 23); terrorist attack tromocratarum* ausus (Eg. D.L. 24)
.room bedroom cubiculum (dormītōrium), dormītōrium, i n.
(Plin. Ep.)
.room closet cellula vestiaria
.room dining room for everyday use triclinium cottidianum (Vitr. 6, 7, 2)
.room guest room hospitale, is n. (Vitr. 6, 7, 4)
.room hallway, corridor, passageway iter, itineris n. (Vitr. 6, 7, 1: "Graeci ... ab ianua introeuntibus
itinera faciunt," tr. M.H. Morgan: "make passage-ways for people
entering from the front door"; see Callebat
Dict. 150, citing 11 uses of iter in this sense in Vitr.), andron, ōnis
m. (Vitr. 6, 7, 5; Plin. Ep. 2, 17, 22: "interiacens andron parietem cubiculi
hortique distinguit atque ita omnem sonum mediā inanitate consumit"; Eg. S.L. 86; Eg. R.A.
143) < For Vitruvius iter appears to be the ordinary and
general term for a corridor or passageway, andron (which he uses only
once) a special sort of passage corresponding to the the Greek mesauloV. Vitr. 6, 7, 5:
"Inter duo autem peristylia et hospitalia, itinera sunt, quae mesauloe
dicuntur, quod inter duas aulas media sunt interposita; nostri autem eas andronas
appellant. Sed hoc valde est mirandum,
nec enim graece nec latine potest id convenire. Graeci enim andronas appellant oecus ubi convivia
virilia solent esse, quod eo mulieres non accedunt."
.room living
room exedrium, i n. (Cic.), oecus,
i m. (Vitr.; Plin.), ? mediānum, i n. (Ulp., Dig. 9,
3, 5; Itala Luc. 22, 12; see PW Suppl. VI 386, ll. 30 et seq.) < The word medianum was used in
later antiquity (twice only, apparently) of a central room shared by a group of
tenants on the same floor; it would thus be particularly appropriate of a
living area shared by a group of roommates sharing an apartment. || Ulp., Dig. 9, 3, 5: "Oportebit praetorem dare actionem
in eum, ex cuius cubiculo vel exedra deiectum est, licet plures in eodem
cenaculo habitent; quodsi ex mediano cenaculi quid deiectum sit, verius
est omnes teneri." Trans. Alan
Watson (The Digest of Justinian): "Occasionally, however, provided
it can be done without injustice to the plaintiff, the praetor acting in
fairness ought rather to grant the action against the person from whose bedroom
or sleeping quarters the thing was thrown, even though a number of people share
the same lodging. But if something is
thrown from the middle of a lodging house, the better view is that all are
liable." || Forc. s.v. medianus: "Medianum
... absolute, substantivorum more, est media pars ... [affert locum
Ulpani] Al. leg. menianum." ||
ThLL s.v. medianus, col. 525, ll. 23 et seq.: "nota de medio
habitaculo, quod compluribus unam habitationem un privata domo in commune
conducentibus pro communi cenaculo erat (cf. Herdlitczka, RE Suppl. VI 386,
30): Ulp dig 9, 3, 5, 2 quod si ex -o (F, apo tou mesou Bas.;
cenaculi vel cenaculo add. cett.; 'al. meniano' Dirksen s.v.) quid deiectum,
... omnes teneri. inde de cenaculo in
deversorio publico: Itala Luc. 22, 12 (cod. a) ipse vobis ostendet maedianum
stratum magnum (anagaion;
cenaculum Vulg. Gloss. media[ma]n[u]um andrewn). cf. Marc. 14, 15 (cod. a) ill vobis ostendet
locum -um stratum in superioribus magnum (gr. et Vulg. ut supra). ||
PW loc. cit. ll. 30 et seq.: "With poorer people it could happen
several would lodge in the same room, or that several would rent an apartment
[Wohnung] together, Dig. 9, 3, 1, 10, which they could if needed divide up by
rooms, the 'medianum,' or middle room, remaining common to provide access, Dig.
9, 3, 5, 2." || OLD s.v. medianus: "the central
part, middle" [affertur locus Ulpani] || Souter appears to be mistaken in
defining medianum as a "dining room"; he perhaps misunderstood
"cenaculum" in Ulpian as "dining room" (the etymological
meaning, very rare) rather than "upper floor." ||
LS non recte sellāria per "sitting room," ut videtur,
interpretatur; vide OLD, cuius finitiones s.v. toilet attuli.
.rstr bar taberna pōtōria, caupōna, ae f.; (primarily for drinking beer) taberna cervisiaria, zythopolium, i* n. < Thermopolium (Eg. L.D.I. 106) should logically apply to a place where hot drinks are taken, a café or tea-shop. Caupōna in the classical period is an inn; in later antiquity it often refers to a tavern for drinking (cite).
.rstr café thermopōlium, i n. (Plaut.; Eg. Eg. S.L. 40; Eg. L.D.I. 106), taberna cafeāria*
.rstr menu
index escarum (Eg. L.D.I. 83), index ciborum, index escarius
.rstr restaurant popīna, ae f. < caupona, ae f. (Eg. S.L. 77)
.rstr tip ? pretiolum, i n., corollarium, i n., auctarium, i n.
.schl assignment pensum (scholasticum)
.schl class (a meeting of students with teacher) schola, ae f. (Eg. L.D.I. 5: "scholis, quas minus Latine lectiones vel praelectiones appellant"), lectio, onis f. (Gauss VI, 49, of math course), praelectio, onis f. (Gauss VI, 37, of math course), auditio, onis f. [see also seminar]; (a series of such meetings, a course) cursus acadźmicus (v. schōlasticus), scholae, arum f. p